نتایج نظرسنجی جدید انجمن صنایع پیشرفته اسرائیل (IATI)[1] در سال 2025 نشان میدهد نزدیک به نیمی از استارتاپهای جدید اسرائیلی ترجیح میدهند شرکت خود را در خارج از سرزمینهای اشغالی تاسیس کنند. روندی که از سال 2023 آغاز شده و سرمایهگذاران بزرگ و کارآفرینان شناخته شده در حوزه هایتک اسرائیل را دچار نگرانی کرده و حتی بر گردهمایی سالانه IATI با سرمایهگذاران و کارآفرینان هایتک در هتل هیلتون تلآویو سایه انداخته است. تا جایی که کارین مئیر روبینشتاین (Karin Meir-Rubinstein)، مدیر عامل IATI، در این کنفرانس تاکید کرد: «این آمار زنگ خطر را به صدا در میآورد. مسئولیت ما این است که مطمئن شویم صنعت هایتک در بحبوجه مقررات پیچیده و واقعیات ژئوپیتیک همچنان موتور محرک رشد اسرائیل باقی بماند.»[2]
IATI هرساله با هدف اطلاع از روند غالب صنعت هایتک در دورههای مشخص زمانی، نظرسنجی مشابهی در میان دفاتر اصلی این حوزه انجام میدهد. دفاتر شرکت کننده در نظرسنجی همانند اپشتاین روزنبلوم ماعوز(Epstein Rosenblum Maoz)، اردینست بن ناتان تولدانو(Erdinst Ben-Natan Toledano)، آرنون تدمور-لوی(Arnon Tadmor-Levy)، گلدفارب گروس زلیگمن(Goldfarb Gross Seligman)، گورنیتسکی(Gornitzky)، هرتزوگ فوکس نئمان(Herzog Fox Neeman)، میتار(Meitar)، نشیتس براندیس امیر(Nashitz Brandis Amir)، عمار رایتر ژان شوختوویچ (Amar Reiter Jean Shochtowitz)، ش. هورویتس(S. Hurwitz)، سالیوان و ورچستر(Sullivan & Worchester) و سایرین همگی نماینده بخش بزرگی از جامعه استارتاپی اسرائیلی هستند؛ به همین علت نتایج نظرسنجی میتواند به درستی نمایانگر وضعیت حاکم بر صنعت هایتک اسرائیل باشد.
بر اساس این نظرسنجی، از میان 460 استارتاپ جدیدی که که دفاتر نامبرده در سال 2025 تاسیس کردهاند، 55% در سرزمینهای اشغالی و 45% خارج از آن ثبت شدهاند. نتایج نظرسنجیهای مشابه در سالهای 2023 و 2024 نیز نرخی در حدود 40 تا 45 درصد را نشان میدهند.
قابل ذکر است که پیش از طوفان الاقصی این روند کاملا معکوس بود. تنها در سال 2022 از هر 10 استارتاپ اسرائیلی 8 مورد در داخل ثبت شده بود و تنها 20% از استارتاپها خارج از سرزمینهای اشغالی تاسیس شدند. هرچند در ماهیت و سیاست این استارتاپها تغییر چندانی حاصل نمیشود اما انتخاب محل تاسیس در بلندمدت در موارد زیر اهمیتی حیاتی دارد:
- حوزه فعالیت اقتصادی و الگوی رشد شرکت براساس محل فعالیت در داخل یا خارج،
- تزریق مالیات بر درآمدِ حاصل از فعالیتهای شرکت به اقتصاد محل تاسیس استارتآپ،
- استقرار دفاتر مرکزی در خارج و ایجاد و تمرکز سرمایه انسانی حول استارتاپ در کشوری دیگر،
- تصاحب اعتبار و شهرت شرکت توسط کشور میزبان.
دان شمگر(Dan Shamgar) از دفتر میتار(Meitar) و رئیس کمیته وکلا و حسابداران IATI درباره نتایج این نظرسنجی میگوید:
«ما از طریق نظرسنجیهایی که بهطور دورهای انجام میدهیم، واقعیت موجود را منعکس میکنیم. حدود سه سال است که نسبت به پدیده رو به رشد و خلاف معمول تأسیس استارتاپهای جدید در خارج از اسرائیل هشدار میدهیم. این مسئله، در بلندمدت، باعث خروج فعالیتهای اقتصادی از اسرائیل و تضعیف اعتبار برند هایتک اسرائیل میشود. در یک طرف قانونگذاریها و سیاستهای ایالات متحده در سال گذشته بر تشویق شرکتها جهت تأسیس و فعالیت در آمریکا متمرکز شده است و بنیانگذاران و سرمایهگذاران آمریکایی نسبت به این موضوع بیتفاوت نیستند. امری که تأثیر آن هم در واقعیت محسوس است. اما در طرف دیگر متاسفانه مسئولین اقتصادی ما نسبت به این پدیده بیتفاوت هستند. آنها باید برای اتخاذ سازوکارها و مشوقهای موثر بر افزایش رقابتپذیری در اقتصاد اسرائیل اقدام کنند تا شرکتها تشویق شوند فعالیتهای خود را در داخل متمرکز کنند».
در این راستا، بخشی از کنفرانس سال 2025 که در ابتدا به آن اشاره شد نیز به بیان راههایی برای جلوگیری از نشت استارتاپها به خارج از اسرائیل اختصاص یافت. در بخش اصلی این گردهمایی پنج تن از روسای صندوقهای برجسته اسرائیل در سرمایهگذاری خطرپذیر حضور پیدا کردند و در مورد لزوم افزایش سرمایهگذاری داخلی و کاهش وابستگی به سرمایهگذاریهای خارجی صحبت کردند. این سرمایهگذاران با سابقه درباره نسل جدید کارآفرینان اسرائیلی اظهار داشتند: «نسل جدید، استانداردهای خلاقیت و جاهطلبی را ارتقا داده و دیگر به تاسیس یک استارتاپ کوچک اکتفا نمیکنند؛ آنها قصد دارند شرکتهای بزرگ در مقیاس جهانی تاسیس کنند. تغییر دیدگاه در این زمینه میتواند اسرائیل را به ملت توسعهدهنده کسب و کار (Scale-up Nation) تبدیل کند». سرمایهگذاران در این گردهمایی تاکید کردند: «برای حفظ مزیت رقابتی باید جسورتر باشیم؛ نباید همانند بسیاری از صندوقهای کنونی با «ذهنیت گلهای» عمل کنیم و لازم است برای سرمایهگذاری تنها به دنبال حوزههای شناخته شده نباشیم. چرا که دستاوردهای مهم از آن دسته کارآفرینان و ایدههای غیرمعمولی حاصل میگردند که از الگوهای مرسوم خارج میشوند».
