رژیم صهیونیستی تبلیغات و سرمایهگذاری زیادی در حوزه دیجیتال انجام داده و تلاش میکند خود را در این حوزه پیشرو نشان دهد؛ زیرساختهای مناسب، دسترسی بالای جامعه به اینترنت پرسرعت از جمله نشانههای پیشرفت وضعیت دیجیتال در رژیم صهیونیستی است.
اما وقتی از لایه آمارهای کلان عبور میکنیم، با واقعیتی متناقض روبهرو میشویم. این شاخصهای درخشان، تنها نیمی از داستان را روایت میکنند. نیمه دیگر، حکایت شکافهای عمیق زیرپوستی، بیاعتمادی ریشهدار و نابرابریهایی است که در رگهای دیجیتال این جامعه جریان دارد.
در این تحلیل، ۵ واقعیت مستند را بررسی میکنیم که نشان میدهد چگونه فناوری به ابزار ایجاد گسستهای اجتماعی تبدیل شده است.
۱. اعراب بیشتر از یهودیان از هوش مصنوعی استفاده میکنند.
یکی از غیرمنتظرهترین یافتهها، پیشتازی جامعه عرب در پذیرش هوش مصنوعی است. در حالی که تصور عمومی، یهودیان را پیشتاز فناوری میداند، دادهها روایتی دیگر دارند: ۸۸ درصد از کاربران عرب از چتجیپیتی استفاده میکنند، در حالی که این رقم در میان یهودیان ۶۶ درصد است. این شکاف در استفاده از سایر ابزارها مثل «جمینای» (۵۳ درصد در جامعه عرب) و «کوپایلت» (۳۵ درصد) نیز تکرار شده است.
برای اقلیتها و اعراب ساکن در اراضی اشغالی، هوش مصنوعی یک «نیاز استراتژیک» برای دور زدن محدودیتهای سنتی و جبران کاستیهای ساختاری است. در این جوامع فناوری بیش از آنکه ابزار ادغام اجتماعی باشد، به وسیلهای برای جبران کاستیهای ساختاری تبدیل شده است.
۲. وقتی شنبهها خبر میمیرد
جامعه اسرائیل در مصرف اخبار دچار قطببندی حادی است. مخاطبان در «دنیاهای اطلاعاتی موازی» زندگی میکنند که راه را بر هرگونه روایت مشترک میبندد. عمق این مسئله در رفتار بینندگان «کانال ۱۴» (متمایل به راستگرایان) مشهود است: ۵۱ درصد از آنها در روز شنبه که این کانال برنامهای ندارد، اصلاً خبری دنبال نمیکنند.
در این جامعه میانگین اعتماد به رسانهها تنها ۴۶ درصد است و مرجعیت خبری به شدت تکهتکه شده است:
- کان ۱۱: ۶۰ درصد اعتماد
- اخبار ۱۲: ۵۴ درصد اعتماد
- اخبار ۱۳: ۴۶ درصد اعتماد
- کانال ۱۴: ۳۵ درصد اعتماد (هرچند ۸۵ درصدِ بینندگان وفادارش به آن اعتماد مطلق دارند).
۳. نابرابری زیرساختی؛ وقتی مذهب و جغرافیا سرعت اینترنت را تعیین میکنند
در اسرائیل، اپلیکیشنهای گوشی شما یا کیفیت اتصالتان، طبقه اجتماعی و حتی مذهب شما را فریاد میزنند. شکاف زیرساختی در حوزه فیبر نوری یک نوع «بیعدالتی دیجیتال» است. در حالی که تلآویو از نفوذ ۵۱ درصدی فیبر نوری لذت میبرد، این رقم در مناطق عربنشین تنها ۱۱ درصد است.
نکته تکاندهنده اینجاست که این شکاف، ریشه در لایههای فرهنگی-مذهبی دارد: ۴۷ درصد از یهودیان سکولار به فیبر نوری دسترسی دارند، اما این شاخص برای یهودیان ارتدوکس (حریدی) به ۱۹ درصد سقوط میکند. در این جامعه، جغرافیا، قومیت و مذهب، سرنوشت دیجیتال شما را رقم میزنند.
۴. تیکتاک برای فرودستان، لینکدین برای نخبگان
شبکههای اجتماعی در اسرائیل به جای پیوند دادن طبقات مختلف، مرزهای طبقاتی را برجسته کردهاند. پلتفرمها به آینه تمامنمای تحصیلات و ثروت تبدیل شدهاند:
- تیکتاک: در میان افراد با تحصیلات پایین (کمتر از دیپلم)، نرخ استفاده به ۸۳ درصد میرسد.
- لینکدین: این فضا قلمرو اختصاصی نخبگان است؛ ۴۸ درصد از تحصیلکردههای دانشگاهی در آن فعالاند، در حالی که سهم طبقات با تحصیلات پایین تنها ۲۳ درصد است.
این مرزبندی نشان میدهد که فضای مجازی نه تنها میدان عمومی یکسانی نساخته، بلکه بازتاب دقیقی از سلسلهمراتب ثروت در دنیای واقعی است.
۵. پدیده Screen-wrapping؛ فرار از رسانه رسمی به گروههای بسته
۳۷ درصد از کاربران اسرائیلی همزمان با تماشای تلویزیون، اخبار را در موبایل خود چک میکنند. این رفتار ریشه در یک اضطراب مزمن و بیاعتمادی عمیق دارد.
کاربران دیگر به مجریان رسمی اعتماد ندارند؛ آنها برای تایید صحت اخبار، به «جمعهای کوچک خصوصی» پناه میبرند. ۶۰ درصد کاربران به خبرهایی که در گروههای خانوادگی واتساپ و تلگرام دستبهدست میشود اعتماد دارند، در حالی که رسانه رسمی را با دیده تردید مینگرند. در واقع، مرجعیت خبر از استودیوهای بزرگ به گروههای واتساپی منتقل شده است.
آیا قدرت دیجیتال به معنای انسجام است؟
مطالعه زیست دیجیتال رژیم صهیونیستی نشان میدهد که بلوغ فنی لزوماً به سلامت اجتماعی ختم نمیشود. ما با دو واقعیت موازی روبرو هستیم: زیرساختهای پیشرفتهای که در کنار گسستهای عمیق مذهبی، قومی و طبقاتی قرار گرفتهاند.
