حسین فتحی
اهمیت راهبردی تنگه هرمز و بابالمندب فقط در عبور کشتیهای تجاری و نفتکشها نیست.
تقریباً ۹۷ درصد از کل ترافیک اینترنت بین قارهای و تقریباً ۸۰ درصد از ارتباطات نظامی ایالات متحده از طریق کابلهای فیبر نوری زیر دریایی که در کف اقیانوس قرار دارند، عبور میکنند. برآورد میشود حدود 30% از اینترنت جهانی از مسیر دریایی تنگه هرمز عبور میکند. [1]علاوه بر تنگه هرمز در خلیجفارس، تنگه باب المندب در دریای سرخ نیز گلوگاه مهم زیرساخت اینترنت جهان است و این دو مجرای اصلی انتقال دادهها بین اروپا، آسیا و آفریقا[2]هستند.
حدود 17 کابل زیردریایی از دریای سرخ عبور میکند و حجم اعظم اطلاعات و دادههای میان اروپا، آسیا و آفریقا از این طریق منتقل میشود؛ جایگزین مهم آن مسیر تنگه هرمز است. از میان مهمترین کابلهایی که از خلیج فارس و تنگه هرمز میگذرند میتوان یکی پروژه دروازه سریعالسیر اروپا-پرشیا (Europe-Persia Express Gateway) نام گرفته که با عبور از 25 هزار کلیومتر اروپا را به جنوب آسیا و هند مرتبط میکند. دیگری سامانه Sea-Me-We 5 نام دارد که سنگاپور را از طریق آسیای غربی به فرانسه منتقل میکند.
اگر هردوی این مسیرها به شکل همزمان مختل شوند، اینترنت جهان دچار اختلال گسترده خواهد شد. علاوه بر آسیب گسترده به اقتصاد جهانی، ارتباطات و فعالیت سامانههای هوشمند و ابزارهای نظامی آمریکا و اسرائیل نیز در این حالت فلج خواهد شد. شرکتهای بزرگ آمریکایی از چنین اتفاقی بیشترین خسارت را میبینند.
برای سالها غولهای آمریکایی همچون آمازون، مایکروسافت و گوگل میلیاردها دلار برای ایجاد پایگاههای داده در سراسر کشورهای خلیج فارس سرمایهگذاری کردند و درصدد بودند منطقه را به هاب مهم پردازش هوش مصنوعی تبدیل کنند. اما همه این زیرساختها و پروژههای میلیارد دلاری به امنیت کابلهای فیبر نوری وابسته است.
در جهان امروز پایگاهها و مراکز داده اهمیت راهبردیتری از نفت و گاز دارند. استفاده گسترده ارتش ایالات متحده از این سامانهها برای هدف قرار دادن مقاومت، ترور و عملیاتهای نظامی گسترده، این مراکز را به اهدافی مشروع برای مقاومت تبدیل میکند. آخرین نمونه افشاشده استفاده پنتاگون از هوش مصنوعی Claude در عملیات نظامی علیه ایران بود که بر روی زیرساخت ابری آمازون (AWS) فعالیت میکرد.
اختلال در کابلهای زیردریایی میتواند از طریق بمباران ایستگاه زمینی آن در کشورهای مقصد یا از کار انداخن خود کابل زیر دریا اتفاق بیفتد. بهطور مثال در فوریه 2024 به دنبال حمله تلافیجویانه انصارالله یمن به یک کشتی تجاری، بهطور ناخواسته سه کابل فیبر نوری (با نامهای AAE-1, SEACOM و EIG) قطع شدند و در [نتیجه 25% از ترافیک داده میان آسیا، اروپا و خاورمیانه[3] مختل شد. تعمیر این کابلها حدود 5 ماه بهطول انجامید. روسیه نیز متهم شده در اواخر سال 2024 و اوایل سال 2025 دو کابل فیبر نوری C-Lion1 (فنلاند به آلمان) و BSC East-West (لتونی به سوئد) را در دریای بالتیک قطع کرده است. اتفاقی که آسیب مهمی به زیرساختهای اینترنتی اوکراین وارد کرد و آن را بیش از پیش به استارلینک وابسته کرد.
اختلال کوتاه مدت اینترنت جهان بیشترین آسیب را به پایگاههای داده وارد میسازد. مراکز داده منطقه به کابلهای فیبرنوری دریایی برای هماهنگی و اتصال به پایگاههای داده خود در سراسر جهان، بازیابی نسخههای پشتیبان و انتقال محتوا به کاربران نهایی نیازمندند. وقتی این کابلها آسیب ببینند، این پایگاههای داده به جزیرههای از داده تبدیل میشوند که امکان ارتباط دادههایشان به شکل عادی با سایر اینترنت وجود ندارد و در حالی که نمیتوانند کارکرد اصلی خود را انجام دهند، حجم زیادی برق مصرف میکنند.
ارتش آمریکا شدیدا به این کابلها زیردریایی برای انتقال اطلاعات و اجرای سامانههای هوشمند وابسته است[4] و بسیاری از تعاملات آن از این طریق انجام میگیرد؛ با وجود این که ارتش آمریکا دارای شبکههای داده مجزا نیز هست اما حتی اگر یک کابل نیز آسیب ببیند، مخابرات و تعاملات ارتش آمریکا با چالش جدی روبرو خواهد شد.
در جهانی که اینترنت به ابزار اصلی برای جنگ تبدیل شده است، حمله به زیرساختهای فیزیکی اینترنت به نوعی دفاع مشروع قلمداد خواهد شد.
