آخرین گزارش سالانهی سازمان نوآوری اسرائیل (IIA) در حالی به بررسی آمارهای مربوط به عملکرد زیستبوم فناوری رژیم صهیونی در سال گذشته میلادی میپردازد که به رغم بهبود نسبی وضعیت سرمایهگذاری و شکستن رکورد خروج استارتاپها (Exit)، روندهایی در حال شکلگیری است که تحلیلگران صهیونیست آنها را نگرانکننده توصیف میکنند. این روندهای منفی شامل انتقال تدریجی سرمایه انسانی، مراکز تصمیمگیری، فعالیتهای تحقیق و توسعه (R&D) و حتی مدیریت شرکتهای فناوری به خارج از اراضی اشغالی است.
سازمان نوآوری اسرائیل یک سازمان دولتی است که متولی اصلی حمایت از زیستبوم فناوری در این رژیم به شمار میرود. در این گزارش که به تازگی انتشار یافته، وضعیت شرکتهای فناوری رژیم صهیونی در سال ۲۰۲۵ و ابتدای ۲۰۲۶ بررسی شده است. در ادامه به برخی از نکات مهم این گزارش پرداخته میشود.
جایگاه بخش فناوری در اقتصاد کلان اسرائیل
بر اساس این گزارش، سهم بخش فناوری از تولید ناخالص داخلی اسرائیل در سال ۲۰۲۵ با رشد 0.6 درصدی به ۱۸.۳ درصد رسید. خروجی اقتصادی بخش فناوری با ثبت رقم ۳۵۲ میلیارد شِکِل، نسبت به سال قبل 8.2 رشد کرد و به تنهایی نیمی از رشد اقتصادی 2.9 درصدی اسرائیل در 2025 را سبب شد.
صادرات محصولات فناوری نیز به رقم ۸۵ میلیارد دلار افزایش پیدا کرد که حدود ۵۸ درصد از کل صادرات اسرائیل را تشکیل میدهد. سهم صادرات خدمات فناوری (عمدتاً شامل نرمافزار) از کل صادرات شرکتهای فناوری به 74 درصد رسید.
با وجود رشد صادرات، آمارها نشاندهندهی وابستگی شدید بخش فناوری به درآمدهای صادراتی است که آن را در معرض شوکهای اقتصادی بینالمللی و تغییرات نرخ ارز قرار میدهد. طبق گزارش IIA چیزی در حدود 79 درصد از کل تولید بخش فناوری وابسته به صادرات است.
درور بین (Dror Bin) مدیر سازمان نوآوری اسرائیل نیز با اشاره به ادامه رشد بخش فناوری درباره چالشها و انتقال بخشی از فعالیتها، نیروی انسانی و سرمایه آنها به خارج از رژیم هشدار داد.
تحولات بازار کار فناوری: انتقال مشاغل و مهاجرت متخصصان
تعداد کل شاغلان شرکتهای فناوری اسرائیل در سال 2025 با رشد 2 درصدی نسبت به سال قبل به 400 هزار نفر رسید. این میزان معادل 11.3 درصد از کل نیروی کار در اقتصاد اسرائیل است.
یکی از مهمترین یافتههای گزارش، کاهش تعداد کارکنان تحقیق و توسعه در داخل اسرائیل است. برای نخستین بار طی ده سال گذشته، تعداد کارکنان بخش تحقیق و توسعه به میزان حدود ۳۵۰۰ شغل کاهش یافت و به رقم ۱۹۴۰۰۰ نفر رسید. همزمان نسبت کارکنان بخش تحقیق و توسعه از کل نیروی کار فناوری از ۵۱ درصد به ۴۹ درصد کاهش یافت.
در مقابل، حدود ۱۵ هزار نفر به مشاغل مرتبط با محصول اضافه شدهاند و سهم این بخش به ۲۴ درصد کل اشتغال فناوری رسیده است. به گفته درور بین، این تغییر مستقیماً با گسترش هوش مصنوعی ارتباط دارد.
یکی دیگر از یافتههای این گزارش که نگرانی صهیونیستها را برانگیخته است انتقال تدریجی فعالیت شرکتهای فناوری به خارج از اراضی اشغالی است. در سال ۲۰۱۹ حدود ۶۹ درصد کارکنان شرکتهای خصوصی فناوری اسرائیل در داخل سرزمینهای اشغالی فعالیت میکردند، اما این رقم تا مارس ۲۰۲۶ به ۶۲ درصد کاهش یافته است.
بیشترین رشد اشتغال خارجی شرکتهای اسرائیلی در ایالات متحده و اروپا ثبت شده است. در این بین آمریکا میزبان اصلی مدیران و نیروهای ارشد این شرکتها بوده و شمار نیروهای تحقیق و توسعه نیز به ترتیب بیشتر در منطقه اروپای شرقی، آمریکا و اروپای غربی رشد کرده است.
طبق گزارش IIA با وجود اینکه در ابتدا انتقال مشاغل بیشتر مربوط به مشاغل حوزه فروش، عملیات و پشتیبانی بود، اما اکنون فعالیتهای اصلی مانند تحقیق و توسعه، مدیریت محصولات و حتی مشاغل مدیریتی ارشد نیز به خارج منتقل میشوند. نسبت مدیران ارشد مستقر در اسرائیل ۹.۶ درصد کاهش یافته و سهم مدیران مستقر در آمریکا ۵.۸ درصد افزایش یافته است.
از طرف دیگر آمارها نشاندهندهی تمایل روبهافزایش شاغلین بخش فناوری به مهاجرت به خارج از اراضی اشغالی است. ۳۵ درصد شرکتهای فناوری اعلام کردهاند که درخواستهای کارکنانشان برای مهاجرت یا استقرار در مراکز خارج از اسرائیل افزایش پیدا کرده است و 64 درصد آنها تفاوتی را نسبت به سال قبل اعلام نکردند. 1 درصد نیز کاهش را گزارش کردند.
همچنین ۱۹ درصد شرکتها اعلام کردهاند تعداد کارکنان صهیونیستشان که به خارج نقل مکان کردهاند افزایش یافته است. سایر شرکتها تفاوتی را نسبت به سال قبل اعلام نکردند.
پیمایشهای اداره مرکزی آمار اسرائیل (CBS) نیز نشان میدهد تعداد کارکنان فناوری که در تابستان ۲۰۲۴ برای دورههای طولانی از اراضی اشغالی خارج شدند ۱۴ درصد افزایش یافته است. اگرچه این روند در سال ۲۰۲۵ تا حدی کند شد، اما همچنان یکی از نگرانیهای اصلی سیاستگذاران محسوب میشود.
روندهای سرمایهگذاری در زیستبوم فناوری رژیم صهیونی
سرمایهگذاری در استارتاپها و شرکتهای فناوری اسرائیلی با رشد ۳۰ درصدی نسبت به سال قبل به حدود ۱۴.۶ میلیارد دلار رسید، هرچند سطح سرمایهگذاری سالانه هنوز به مقادیر پیش از سال 2023 بازنگشته است. همچنین با وجود این افزایش 30 درصدی، تعداد دورهای سرمایهگذاری نسبت به سال قبل کاهشی بوده که نشاندهندهی تمرکز سرمایهگذاریهای جدید بر تعداد محدودتری از شرکتها است.
یکی از مهمترین نکات این گزارش، سهم بسیار بالای سرمایهگذاریهای خارجی در شرکتهای فناوری رژیم صهیونی است. حدود 47 درصد از کل سرمایهگذاریها از سوی طرفهای خارجی صورت گرفته، درحالیکه این رقم برای اعضای سازمان بینالمللی توسعه و همکاریهای اقتصادی (OECD) به طور میانگین تنها حدود 9 درصد است.
علاوهبراین بیش از 70 درصد از کل سرمایهگذاریهای خطرپذیر (Venture Capital) از سوی صندوقهای خارجی صورت گرفته که مؤید وابستگی شدید زیستبوم فناوری اسرائیل به خارج است.
گزارش بیان میکند که تمرکز اصلی سرمایهگذاریها بیشتر بر سه بخش امنیت سایبری، نرمافزارهای سازمانی و فناوری مالی (فینتک) بوده و این سه به تنهایی بیش از 60 درصد سرمایههای جدید را به خود اختصاص دادهاند. در این بین نیز برتری با شرکتهایی بوده که در بخشهای حوزه فعالیت خود به استفاده از فناوری هوش مصنوعی روی آوردهاند. حدود ۳۵ درصد کل سرمایهگذاریهای فناوری اسرائیل به شرکتهای هوش مصنوعی اختصاص یافته است.
همچنین پس از حدود ده سال کاهش مداوم در تعداد استارتاپهای جدید، در سال ۲۰۲۵ با اندکی افزایش نسبت به سال قبل ۷۷۵ استارتاپ جدید تأسیس شد. این رقم در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۵۰ شرکت و در سال ۲۰۲۳ حدود ۷۴۳ شرکت بود.
آمار سهماهه نخست ۲۰۲۶ نیز نشان میدهد روند جذب سرمایه همچنان ادامه دارد و استارتاپهای اسرائیلی در این مدت حدود ۳.۳۶ میلیارد دلار سرمایه جذب کردهاند.
بر اساس این گزارش، زیستبوم فناوری اسرائیل در سال ۲۰۲۵ از نظر جذب سرمایه پس از مراکز بزرگ فناوری آمریکا یعنی سانفرانسیسکو، نیویورک و بوستون در رتبه چهارم جهان قرار گرفت.
سازمان نوآوری در گزارش خود اعلام کرد که با ورود 35 شرکت جدید، شمار کل شرکتهای چندملیتی که از سال 2000 وارد زیستبوم فناوری رژیم صهیونی شدهاند به 511 شرکت رسیده است. این آمار نشاندهندهی تأثیر جدی حضور بازیگران خارجی در رونق بخش فناوری اسرائیل است.
تأثیر افزایش ارزش شِکِل در فشار روی شرکتهای فناوری
تحلیلگران صهیونیست بیان میکنند که یکی از دلایل اصلی خروج فعالیتها از اسرائیل، تقویت شدید واحد پولی رژیم صهیونی است. نرخ برابری دلار از حدود ۳.۷ شِکِل در سال ۲۰۲۴ به حدود ۳.۴۵ شِکِل در سال ۲۰۲۵ رسید و هماکنون به زیر 3 شِکل سقوط کرده است.
از آنجا که حدود ۷۹ درصد درآمد شرکتهای فناوری اسرائیلی از صادرات و دریافت دلار حاصل میشود، افزایش ارزش شِکِل سودآوری آنها را کاهش داده است. برآوردهای سازمان نوآوری نشان میدهد تغییر نرخ ارز به تنهایی حدود ۲۱ میلیارد شِکِل از تولید صنعت فناوری کاسته است.
شرکتها درآمد دلاری دارند اما حقوق کارکنان، مالیات، اجاره دفاتر و هزینههای عملیاتی خود را با شِکِل پرداخت میکنند؛ بنابراین افزایش ارزش واحد پولی هزینههای آنها را به شدت بالا برده است. در نتیجه بسیاری از شرکتها به استخدام نیرو در هند، اروپای شرقی و آمریکا روی آوردهاند.
سختافزار در برابر نرمافزار؛ تغییر موازنه قدرت
یکی دیگر از یافتههای مهم گزارش، رشد سریع صنایع سختافزاری است. در سال ۲۰۲۵ بخش صنایع فناوری سختافزاری ۲۰.۷ درصد رشد کرد و حدود ۱۶ میلیارد شِکِل به تولید ناخالص داخلی افزود. همچنین اشتغال در این بخش ۸.۹ درصد و تعداد مشاغل تحقیق و توسعه ۱۱.۹ درصد افزایش یافت. در مقابل، اشتغال تحقیق و توسعه در بخش نرمافزار ۳.۵ درصد کاهش پیدا کرد.
کارشناسان این تحول را ناشی از رشد شرکتهای فناوری نظامی، نیمهرسانا و رایانش کوانتومی میدانند.
سالی تاریخی برای خروج استارتاپها
سال ۲۰۲۵ از نظر خروج (Exit) یعنی فروش کامل استارتاپ به شرکتهای دیگر به بالاترین سطح رسید و مجموع خروجها ارزشی بالغ بر ۸۴ میلیارد دلار را به ثبت رساند.
از میان ۱۹۸ معامله ثبتشده، حدود ۴۹ درصد خریدها توسط شرکتهای اسرائیلی انجام شد که نشاندهندهی حضور جدی شرکتهای بزرگ اسرائیلی در زیستبوم فناوری است.
مهمترین نام در این فهرست شرکت امنیت سایبری Wiz بود. ویز در معاملهای به ارزش ۳۲ میلیارد دلار به مالکیت گوگل درآمد. این معامله بزرگترین خرید تاریخ گوگل و یکی از بزرگترین خروجهای تاریخ بخش فناوری اسرائیل محسوب میشود.
تداوم رشد در گروی سرمایهگذاری مستمر دولتی
آلون استوپل (Alon Stopel) یکی از مقامات ارشد سازمان نوآوری، معتقد است که آمارهای مثبت نباید سیاستگذاران را از چالشهای ساختاری غافل کند.
او تأکید میکند که ادامه رشد اقتصادی اسرائیل وابسته به «سرمایهگذاری گسترده دولتی در نوآوری، حفظ نیروی انسانی متخصص و ایجاد شرایطی است که شرکتها انگیزه داشته باشند فعالیتهای خود را در داخل حفظ کنند».
گزارش سالانه ۲۰۲۶ سازمان نوآوری اسرائیل در نهایت نتیجه میگیرد با وجود اینکه بخش فناوری اسرائیل هنوز موتور اصلی اقتصاد این رژیم محسوب میشود، اما اگر روند انتقال استعدادها، سرمایه و مراکز تصمیمگیری به خارج ادامه یابد، مزیتهای این بخش ممکن است به تدریج تضعیف شود.
