بررسی راهبرد رژیم اسرائیل در حوزه هوش مصنوعی؛ اسرائیل می‌خواهد صد هزار تراشه هوش مصنوعی داشته باشد در حالی که اکنون هزار تراشه دارد.
نتانیاهو راهبرد رژیم اسرائیل در حوزه مصنوعی و تراشه را این‌گونه معرفی کرده است: «ما اسرائیل را به ابرقدرت هوش مصنوعی تبدیل می‌کنیم؛ همانطور که در حوزه سایبری این کار را کردیم».
گام نخست برنامه ابررایانه هوش مصنوعی اسرائیل در ژانویه (دی‌ماه) 2026 اجرا شد و در طی آن حدود یک‌هزار چیپ‌ست‌های B200 شرکت‌انویدیا شروع به فعالیت کرد. این تراشه‌ها قرار است در اختیار استارتاپ‌های اسرائیلی قرار بگیرد که از آن طریق بتوانند فناوری‌های مرتبط با هوش مصنوعی را توسعه دهند[1].
ماه گذشته نیز کابینه صهیونیستی هدف خود را تقویت این زیرساختها و رسیدن از 1,000 به 100,000 تراشه اعلام کرد[2]. علاوه بر این اسرائیل ایجاد موسسه هوش مصنوعی داخلی، ساخت رایانه کوانتومی مبتنی بر فناوری‌های بومی، توسعه مدلهای زبانی عبری و طبقه‌بندی امن داده‌های دولتی را جز اهداف دیگر خود در این حوزه اعلام کرده است.
در روز 5 جولای نیز اداره هوش مصنوعی اسرائیل نخستین جلسه خود را با شرکتهای اسرائیلی در این حوزه برگزار کرد و در این جلسه شرکتهای اوراکل، چک‌پوینت، آرمیس (Armis)، کالتورا (Kaltura)، التا (ELTA ) و سایرین حضور داشتند[3].
ایال زامیر رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز در 8 جولای اعلام کرد که ارتش به زودی ساختاری جدید (ادارات ذیل ستادکل) ایجاد خواهد کرد که تنها بر حوزه روباتیک، پهپادها و هوش مصنوعی متمرکز خواهد بود[4].
پیش از این نیز در سال 2011 دولت اسرائیل «اداره سایبری» را ذیل دفتر نخست‌وزیری ایجاد کرد[5]. در دهه‌های اخیر دولت اسرائیل تلاش زیادی کرده است که منطقه نقب (جنوب اسرائیل) و به‌خصوص شهر بئرالسبع را به یکی از مراکز اصلی سایبری در جهان تبدیل کند. در سال گذشته نیز «اداره هوش مصنوعی» در داخل دفتر نخست‌وزیر ایجاد شد که تنها به شخص نخست‌وزیر پاسخگو خواهد بود. ژنرال بازنشسته ارتز آسکال (Erez Askal) فرمانده سابق یگان 9900 (شاخه اطلاعات جغرافیایی و تصاویر ماهواره‌ای اداره اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل) به عنوان نخستین فرمانده این اداره منصوب شد[6]. ارتش اسرائیل نیز به‌طور موازی برنامه خود را برای ایجاد رکنی اساسی در زمینه هوش مصنوعی دنبال کرده است. در ماه دسامبر ارتش اسرائیل از ایجاد شاخه هوش مصنوعی ارتش اسرائیل با نام «بینا» پرده برداشت[7]. در ژانویه نیز ایال زامیر از طرحی پنج ساله با نام «هوشن» (Hoshen) رونمایی کرد که طی آن قرار است پایگاه‌های داده بزرگتری برای ارتش ساخته شود و حوزه‌های هوش مصنوعی و روباتیک تقویت شود[8]. در ماه مه نیز یگان آلوموت راه‌اندازی شد که وظیفه آن به‌کارگیری ابزارهای هوش مصنوعی برای سربازان خط مقدم است[9].
ارتز آسکال فرمانده سابق یگان 9900 و نخستین مدیر اداره هوش مصنوعی اسرائیل
چالشهای پیش رو
اصلی‌ترین چالش پیش روی این طرح را باید تامین مالی دانست. افزایش تعداد تراشه‌های هوش مصنوعی از یک‌هزار به صدهزار هدفی است که چندان با واقعیت‌های کنونی بودجه اسرائیل سازگار نیست. اداره هوش مصنوعی در حال حاضر تنها حدود 120 میلیون شِکِل (35 میلیون دلار) بودجه دریافت می‌کند و حدود 20 کارمند دارد[10]. برآورد می‌شود محقق شدن هدف صدهزار تراشه هوش مصنوعی تا 30 میلیارد دلار هزینه زیرساخت بخواهد و دولت اسرائیل فعلا هیچ برنامه‌ریزی برای این تامین مالی انجام نداده است.
علاوه بر این هرچند رژیم صهیونیستی با اعلام هدف صدهزار تراشه هوش مصنوعی به دنبال نشان دادن بلندپروازی خود در این حوزه است، اما واقعیت این است که عدد صدهزار چندان نیز بزرگ نیست. به‌طور مثال شرکت xAi (ایلان ماسک) در سال گذشته بیش از 200 هزار تراشه انویدیا را تهیه کرد[11]و پردیس استارگیت در تگزارس آمریکا (با مشارکت امارات) به دنبال تهیه بیش از 450 هزار تراشه است. امارات پیش از جنگ رمضان به دنبال ایجاد یک پردیس 5 گیگاواتی در حوزه هوش مصنوعی بود[12] و در مجموع عدد 100 هزار تراشه نمی‌تواند اسرائیل را جز پیشگامان هوش مصنوعی از حیث زیرساختهای پردازش قرار دهد.
علاوه بر این اسرائیل به دلیل مشکلات عدیده زیرساختی خود با چالش انرژی روبروست و تامین برق این پروژه قطعاً با چالشهای مهمی روبرو خواهد شد. برآورد می‌شود که صدهزار تراشه هوش مصنوعی به اندازه یک شهر معمولی در اسرائیل برق مصرف کند و در حال حاضر شبکه برق اسرائیل با چالشهای درونی روبروست و به سادگی امکان توسعه شبکه را ندارد. باید در نظر داشت توسعه کارخانه کریات گات شرکت دو سال است که متوقف شده است که هزینه‌های زیاد انرژی یکی از مهمترین دلایل آن است[13].
همچنین دسترسی اسرائیل به بهترین تراشه‌های آمریکایی از سوی شرکت انویدیا ارتباط مستقیمی با سیاستهای صادراتی دولت آمریکا دارد؛ سیاستهایی که در سال اخیر به دلیل پیچیدگی‌ها و رقابت فناورانه آمریکا و چین چند بار تغییر کرده است.
همچنین باید تاریخچه این طرحها در اسرائیل را نیز لحاظ کرد. این سومی برنامه جامع اسرائیل در حوزه هوش مصنوعی است؛ طرح تخصصی اسرائیل در 2019 به دلیل عدم تامین سرمایه کنار گذاشته شد. در طرح سال 2020 مصوب شده بود که در طی پنج سال باید بیش از 5 میلیارد شکل به این حوزه اختصاص داده شود[14]، اما گزارش سازمان نوآوری (متولی دولتی) نشان می‌دهد تنها حدود 1 میلیارد اختصاص داده شد[15]. در نوامبر 2024 سازمان بازرسی دولتی اسرائیل اعلام کرد که این رژیم هیچ برنامه بلندمدتی در حوزه راهبرد هوش مصنوعی ندارد[16].
با این حال باید در نظر داشت اسرائیل هم‌اکنون طبق آمارها 2,300 شرکت هوش مصنوعی دارد[17] . استارتاپ‌های اسرائیلی در مجموع در نیمه نخست 2026 مبلغ 7.6 میلیارد دلار جذب سرمایه داشتند (افزایش 52 درصدی نسبت به دوره مشابه سال گذشته[18]) که عمده جذب سرمایه‌های بزرگ در حوزه زیرساختها و فناوری‌های هوش مصنوعی بوده است. ارتباط دستگاه‌های نظامی و امنیتی اسرائیل با این حوزه نیز به تقویت آن کمک می‌کند. به‌طور مثال استارتاپ Dream متعلق به شالو هولیو (Shalev Hulio) بنیان‌گذار شرکت جاسوس‌افزاری بدنام NSO (پگاسوس) توانست در ماه ژوئن 260 میلیون دلار جذب سرمایه داشته باشد و حجم سرمایه خود را به 3 میلیارد دلار برساند[19]؛ این شرکت محصولات و سامانه‌های هوش مصنوعی را برای دولتها و سازمانهای امنیتی دنیا ارائه می‌کند.
حوزه سایبری اسرائیل تا اندازه زیادی به خاطر آموزش نیروی انسانی در سربازی توسعه پیدا کرد و شرکتهای آمریکایی مهمترین سرمایه‌گذار و خریدار محصولات سایبری اسرائیل بودند. اما در رقابت بر سر هوش مصنوعی، صرفاً ساختار ارتش اسرائیل و ارتباط با ایالات متحده نمی‌تواند مزیتی ویژه برای اسرائیل به ارمغان آورد. زیرا در این حوزه رقابت بر سر زیرساخت و توانایی پردازش است.
اجرای موفق چنین طرحی دستاورد مهمی برای اسرائیل به شمار خواهد رفت اما در بهترین حالت اسرائیل می‌تواند به یک بازیگر متوسط در بازار جهانی هوش مصنوعی تبدیل شود. عدم دسترسی به انرژی کم‌هزینه و محدودیتهای ساختاری زیرساخت انرژی اسرائیل مهمترین دلیل این مسئله خواهد بود. اسرائیل به دلیل وابستگی شدید به ایالات متحده امکان فعالیت مستقل را نیز نخواهد داشت و کشورهایی که منابع مالی بیشتر، دسترسی به انرژی کم‌هزینه و امکان فعالیت مستقل دارند به راحتی می‌توانند در این رقابت از اسرائیل پیش بیفتند.
با این‌حال احتمالاً اسرائیل به دنبال تقویت چیزی خواهد رفت که در آن مهارت دارد؛ توسعه سامانه‌های نرم‌افزاری مبتنی بر هوش مصنوعی برای جاسوسی، کشتار و نسل‌کشی.
