کمبود برق، آینده زیرساخت‌های هوش مصنوعی و مراکز داده رژیم صهیونیستی را در هاله‌ای از ابهام فرو برد.
«سازمان برق اسرائیل» (Electricity Authority) اعلام کرد که به مدت ۱۴۰ روز تمامی درخواست‌های جدید برای اتصال مراکز داده به شبکه برق سراسری را متوقف می‌کند. این اقدام می‌تواند مسیر توسعه زیرساخت‌های دیجیتال و هوش مصنوعی در اسرائیل را برای سال‌های آینده تغییر دهد.
به گزارش رسانه صهیونیستی گلوبز، این تصمیم پس از آن اتخاذ شد که حجم بالای درخواست‌ها برای اتصال برق به مراکز داده، ظرفیت تولید و انتقال برق رژیم صهیونی را با خطر کمبود جدی برق روبه‌رو کرد.
بر اساس اعلام این نهاد، مجموع درخواست‌های ثبت‌شده برای اتصال برق به مراکز داده چند برابر ظرفیت قابل تأمین شبکه برق است و در صورت موافقت با همه آن‌ها، شبکه برق اسرائیل با ناپایداری مواجه خواهد شد. این تصمیم به عنوان یک اقدام اضطراری تا زمان تدوین سیاست جدید برای مدیریت تقاضا و تعیین معیارهای تازه برای اتصال مراکز داده اجرا خواهد شد.
مراکز داده و جهش مصرف انرژی
مراکز داده از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان برق در جهان امروز به شمار می‌روند. رشد سریع خدمات ابری، پردازش کلان‌داده‌ها و توسعه هوش مصنوعی نیاز آن‌ها به انرژی را به شکل چشمگیری افزایش داده است.
در اراضی اشغالی نیز طی ماه‌های اخیر تقاضا برای احداث این مراکز افزایش یافته است؛ به گونه‌ای که پیش از تصویب مقررات جدید، درخواست‌هایی برای اتصال مراکز داده با مجموع ظرفیت ۸ هزار مگاوات ثبت شده بود. بااین‌حال تنها ظرف حدود یک ماه و نیم، ده‌ها درخواست دیگر نیز ارائه شد که ظرفیت مورد تقاضا را ۱۹ هزار مگاوات دیگر افزایش داد.
به این ترتیب، مجموع درخواست‌های ثبت‌شده به سطحی رسید که به تنهایی بیشتر از رکوردهای ثبت‌شده برای اوج مصرف برق در اراضی اشغالی است.
مدیران سازمان برق اسرائیل معتقدند که نبود سازوکارهای مشخص برای پیش‌بینی چگونگی تأمین برق مراکز داده‌ی جدید، باعث ثبت حجم بسیار بالایی از تقاضا برای احداث اینگونه تأسیسات شده است؛ به طوری که در بسیاری از اوقات متقاضیان بدون مشخص کردن منابع مالی و برنامه‌های اجرایی مشخص صرفاً دست به ثبت تقاضا می‌زدند. ادامه این روند باعث خواهد شد که تقاضای برق از توان تولید اسرائیل فراتر برود.
شرکت دولتی نوگا (Noga) که مدیریت شبکه برق اسرائیل را بر عهده دارد، تاکنون اتصال مراکز داده‌ای با ظرفیت بیش از ۱۵۰۰ مگاوات را تأیید کرده است؛ ظرفیتی که تقریباً معادل توان تولید سه نیروگاه بزرگ متعارف است.
پیش از این، یکی از معضلات جدی در مسیر تأمین برق مراکز داده، کمبود جدی سرمایه‌گذاری در شبکه انتقال برق اسرائیل عنوان می‌شد. این وضعیت نه‌تنها اتصال نیروگاه‌های خورشیدی جدید را با مشکل مواجه کرده، بلکه امکان اتصال مصرف‌کنندگان بزرگ مانند مراکز داده را نیز محدود ساخته است.
بر اساس اطلاعات منتشرشده، سرمایه‌گذاری در توسعه شبکه برق در سال‌های اخیر افزایش یافته و قرار است در سال ۲۰۲۵ به حدود ۵٫۵ میلیارد شِکِل رسید؛ رقمی که هرچند رکورد جدیدی محسوب می‌شود، اما همچنان کمتر از متوسط سالانه ۵٫۸ میلیارد شِکِل مورد نیاز بر اساس برنامه‌های توسعه شبکه است.
بااین‌حال طبق گفته مدیران نوگا، همین میزان مجوز تأییدشده نیز تمام ظرفیت پیش‌بینی‌شده سیستم تولید برق تا سال ۲۰۳۵ را مصرف کرده است؛ به گونه‌ای که اکنون دیگر محدودیت اصلی توسعه دیتاسنترها، شبکه انتقال نیست، بلکه کمبود نیروگاه‌هایی است که بتوانند برق مورد نیاز این مراکز را تولید کنند.
علاوه بر این، حتی پروژه‌هایی که بودجه آن‌ها تأمین شده نیز با مشکلات اجرایی روبه‌رو هستند؛ به‌گونه‌ای که سازمان برق اعلام کرده حدود ۸۰ درصد پروژه‌های توسعه شبکه با تأخیر اجرا می‌شوند.
رویکرد متناقض دولت: توقف مجوزها در عین پیگیری برای تسهیل احداث مراکز داده
این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که آوی سیمحون (Avi Simhon) رئیس شورای ملی اقتصاد اسرائیل، همزمان در حال پیشبرد طرحی قانونی است که مراکز داده را در زمره «زیرساخت‌های ملی» قرار می‌دهد؛ اقدامی که در صورت تصویب، روند برنامه‌ریزی، صدور مجوز و اجرای پروژه‌های این بخش را به‌طور قابل توجهی تسهیل خواهد کرد.
بااین‌حال، کارشناسان سازمان برق معتقدند حتی اگر موانع اداری و قانونی برای ساخت مراکز داده برداشته شود، بدون افزایش ظرفیت تولید و انتقال برق، اجرای چنین طرح‌هایی عملاً امکان‌پذیر نخواهد بود.
در این میان تصمیم جدید دولت صهیونی شرکت‌های فعال در حوزه مراکز داده را با عدم قطعیت جدی مواجه کرده است. در بازار مراکز داده، مشتریان بزرگ معمولاً پیش از امضای قراردادهای اجاره بلندمدت، خواهان دریافت تأییدیه رسمی اتصال به شبکه برق هستند. بنابراین هرگونه تأخیر یا ابهام در صدور این مجوزها، مستقیماً بر امکان جذب مشتریان اثر می‌گذارد.
از سوی دیگر، بسیاری از سرمایه‌گذاران پیش از دریافت مجوز نهایی برق، میلیون‌ها شِکِل برای خرید زمین هزینه کرده‌اند؛ اقدامی که بر این فرض استوار بوده که در آینده امکان اتصال پروژه به شبکه برق فراهم خواهد شد.
بخش قابل توجهی از فعالان صنعت، تصمیم سازمان برق را به‌شدت مورد انتقاد قرار داده‌اند. به اعتقاد آن‌ها، این تصمیم نشان‌دهنده فقدان درک کافی از اهمیت راهبردی صنعت مراکز داده است و می‌تواند توسعه بخش فناوری پیشرفته اسرائیل را کند کرده و اجرای سیاست هوش مصنوعی دولت را با مشکل روبه‌رو کند.
در مقابل، گروه دیگری از سرمایه‌گذاران این تصمیم را مثبت ارزیابی کرده‌اند. طبق دیدگاه این گروه، در سال‌های اخیر تعدادی از شرکت‌ها صرفاً با ارائه طرح‌های اولیه و بدون پشتوانه مالی کافی موفق به دریافت مجوزهای برق شده بودند؛ مجوزهایی که گاه به ابزاری برای جذب سرمایه یا افزایش ارزش پروژه‌ها تبدیل شده بود.
معیارهای جدید صدور مجوز: احتمال دریافت هزینه سالانه تا دو میلیون شِکِل
با وجود توقف صدور مجوزهای جدید، سازمان برق اعلام کرده قصد ندارد تعهداتی را که پیش‌تر صادر شده‌اند به‌طور خودکار لغو کند.
بااین‌حال، پرونده‌هایی که شرایط تعیین‌شده را نداشته باشند یا سرمایه‌گذاران آن‌ها از نظر توان مالی واجد شرایط شناخته نشوند، در جلسات ویژه مورد بررسی مجدد قرار خواهند گرفت.
یکی از معیارهایی که در حال بررسی است، دریافت هزینه‌ای سالانه بین یک تا دو میلیون شِکِل از متقاضیان تا زمان تکمیل ساخت مراکز داده است؛ اقدامی که هدف آن حذف درخواست‌های غیرواقعی و جلوگیری از ورود سرمایه‌گذاران فاقد توان مالی عنوان شده است.
بر اساس برآوردها، احداث یک مرکز داده با ظرفیت یک گیگاوات به ده‌ها میلیارد شِکِل سرمایه‌گذاری نیاز دارد.
انجمن مراکز داده اسرائیل: توقف توسعه راه‌حل نیست
در واکنش به تصمیم سازمان برق، یونیت گلدبرگ (Yonit Goldberg) رئیس انجمن مراکز داده اسرائیل (Israel Data Centers Association) هشدار داد که این تصمیم بار دیگر نشان می‌دهد اسرائیل فاقد یک سیاست منسجم برای توسعه زیرساخت‌های هوش مصنوعی و مراکز داده است.
وی ضمن تأکید بر مسئولیت دولت صهیونی برای تأمین برق مراکز داده، اظهار داشت که این مراکز نقشی مستقیم در امنیت، رشد اقتصادی، نوآوری، توسعه فناوری‌های نوین و توان رقابتی اسرائیل در عرصه بین‌المللی ایفا می‌کنند و نباید تنها از منظر میزان مصرف برق مورد ارزیابی قرار گیرند.
رئیس انجمن مراکز داده اسرائیل تأکید کرد که راه‌حل بحران موجود، متوقف کردن توسعه این صنعت نیست، بلکه باید سازوکاری شفاف، سریع و قابل پیش‌بینی برای تخصیص ظرفیت محدود شبکه برق ایجاد شود.
به اعتقاد او، چنین سازوکاری باید اطمینان حاصل کند که ظرفیت موجود تنها به پروژه‌هایی اختصاص یابد که از سه ویژگی اصلی برخوردار باشند: امکان‌پذیری واقعی از نظر فنی و اجرایی، توان مالی و بلوغ اقتصادی کافی، ایجاد ارزش افزوده برای اقتصاد اسرائیل.
وی همچنین هشدار داد که باید از اختصاص ظرفیت شبکه به درخواست‌های صرفاً سفته‌بازانه یا پروژه‌هایی که فاقد پشتوانه اجرایی هستند جلوگیری شود.
تصمیم اخیر سازمان برق می‌تواند در کوتاه‌مدت باعث کاهش سرعت اجرای پروژه‌های جدید مراکز داده و افزایش عدم قطعیت برای سرمایه‌گذاران شود.
در صورت ادامه محدودیت‌ها، برخی شرکت‌ها ممکن است سرمایه‌گذاری‌های خود را به مناطقی منتقل کنند که ظرفیت برق بیشتری در اختیار دارند یا فرآیند صدور مجوز در آن‌ها سریع‌تر و قابل پیش‌بینی‌تر است.
