طرح 200 میلیون دلاری اسرائیل و آمریکا جهت سرمایهگذاری بر روی کوانتوم؛ احتمال مشارکت عربستان و امارات نیز وجود دارد.
این طرح توسط تامیر هایمن (Tamir Hayman)، مدیر سابق آمان (اداره اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل) و مدیر اجرایی موسسه مطالعات امنیت ملی دانشگاه تلآویو (INSS) مطرح شده است.
سرلشکر بازنشسته تامیر هایمن، رئیس سابق آمان و رئیس کنونی INSS
این صندوق قرار است از سال 2026 تا 2030 فعالیت کند و رژیم و آمریکا قرار است هرکدام 100 میلیون دلار در آن سرمایهگذاری کنند. این بودجه برای حمایت از پروژههای مشترک تجاری – تحقیقاتی با شرکتهای اسرائیلی و آمریکایی در نظر گرفته شده است. این طرح را میتوان چهارمین نمونه برای ساختار همکاریهای دوجانبه دولتی رژیم و آمریکا در زمینه صندوقهای حمایتی دانست.
طرحهای پیشین عبارتاند از: بنیاد BIRD (تحقیق و توسعه دوجانبه اسرائیل و آمریکا در حوزه صنعت)، بنیاد BSF (تحقیقات علمی دوجانبه اسرائیل و آمریکا) و بنیاد BARD (صندوق تحقیق و توسعه دوجانبه اسرائیل و آمریکا در حوزه کشاورزی). این بنیادها از دهه 1970 سابقه فعالیت دارند.
براساس این صندوق سرمایهگذاری جدید، شرکتهای فعال در حوزه کوانتوم میتوانند از این صندوق درخواست حمایت کنند. بهطور مثال استارتاپ اسرائیلی Quantum Source که به دنبال ساخت فناوری پردازش فوتونی کوانتومی است میتواند با شرکت آمریکایی PsiQuantum که در حال ساخت بزرگترین رایانه فوتونی کوانتومی در جهان است، درخواست مشترکی به این صندوق ارائه دهند و برای توسعه مشترک از آن بودجه هنگفتی دریافت کنند.
مدیریت صندوق در دو مرکز در تلآویو و آرلینگتون ویرجینیا خواهد بود.
یکی از اهداف اصلی پروژه جلوگیری از یکهتازی چین در حوزه فناوری کوانتومی است و از طریق دسترسی به سختافزار پیشرفته به دنبال تجاریسازی فناوری کوانتوم بهخصوص در کاربردهای پزشکی است.
یکی دیگر از اهداف ذکرشده از این اجرای این صندوق، جذب کشورهای بیشتر به پیمان عادیسازی با رژیم صهیونیستی (ابراهیم) است که بهخصوص با تمرکز بر عربستان سعودی و جذب آن از طریق ارائه فناوریهای کوانتومی قرار است انجام بگیرد.
مجریان این طرح امیدوارند با جذب عربستان سعودی بتوانند سرمایهگذاریهای جدید و هنگفتی برای شرکتهای کوانتومی آمریکا و اسرائیل دریافت کنند و دسترسی به مراکز داده پیشرفته و پردازندههای گرافیکی مناسب امکانپذیر شود. پس از سفر ترامپ به عربستان، دستور ساخت چندین مرکز داده مبتنی بر هوش مصنوعی در این کشور داده شد.
علاوه بر عربستان، امیدواری نسبت به پیوستن شرکای فعلی پیمان ابراهیم (بحرین و امارات) و اضافه شدن کشورهای آسیای مرکزی (آذربایجان، قزاقستان و ازبکستان) وجود دارد و همچنین احتمال میدهند که دربلندمدت کشورهای کویت و قطر نیز به این طرح اضافه شوند.
اما مهمترین چالش این طرح، گرفتن تاییده نهادهای امنیتی آمریکاست. آنها به شدت نگران نشت فناوری و انتقال آن به چین هستند. به دلیل عدم نظارت کافی اسرائیل بر روی انتقال فناوری به چین، دستگاههای امنیتی آمریکا اجازه همکاریهای مشترک با رژیم در حوزه کوانتوم را تا کنون ندادهاند.
سه سال پیش در دولت لاپید توافقهای اورشلیم بین آمریکا و اسرائیل امضا شد و در نتیجه آن کارگروههای مشترک در حوزه کوانتوم، آبوهوا، پزشکی، کشاورزی و هوش مصنوعی تشکیل شد. به دنبال این توافق و کارگروههای آن، طرف آمریکایی از رژیم صهیونیستی خواست مقرراتی را در انطباق با قوانین CFIUS (کمیته سرمایهگذاری خارجی در آمریکا) وضع کند تا از نشت فناوری به چین جلوگیری شود و همچنین از اسرائیل خواست از خرید تجهیزات چینی اجتناب کند و بر فرایند انتقال مالکیت فکری از دانشگاههای اسرائیل به چین نظارت کند. اما با سرکار آمدن نتانیاهو این مسئله از اولویتهای دولت اسرائیل خارج شد و پیگیری نشده است. به همین خاطر بود که در زمان بایدن، آمریکا اسرائیل را در لیست مناطقی قرار داد که صادرات پردازندههای گرافیکی پیشرفته به آنها با محدودیتهایی همراه است.
در حال حاضر این صندوق تحقیقاتی توسط نهادهای غیردولتی هدایت میشود. ای آی کیو لب (AIQ-Lab) و موسسه مطالعات امنیت ملی (INSS) مهمترین مجریان این طرح در اسرائیل هستند که با نهادهای مشابهی در آمریکا، نمایندگان کنگره و لابیهای صهیونیستی در ارتباط هستند.
سمادار ایتسکوویچ (Smadar Itzkovich)، بنیانگذار و مدیر اجرایی ای آی کیو لب که یکی از مجریان این طرح است در گفتگو با نشریه صهیونیستی گلوبز میگوید:
«اسرائیل در بین اسرائیل در میان پنج کشور (!) پیشرو در صنعت جهانی کوانتوم قرار دارد و تراکم متخصصان این حوزه در اسرائیل شش برابر بیشتر از آمریکاست. آمریکا این واقعیت را درک کرده و میداند که باید پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا و انتخابات عمومی اسرائیل در سال آینده، چنین قانونی را اجرا کند.
آریل سوبلمن (Ariel Sobelman)، پژوهشگر ارشد INSS درجملهای مهمترین دلیل نیاز آمریکا و اسرائیل به عربستان سعودی را ذکر میکند:
«امروزه محدودیت اصلی در توسعه هوش مصنوعی و فناوری کوانتومی، زیرساخت محاسباتی است — یعنی مراکز داده بزرگ تخصصی در هوش مصنوعی و زیرساخت برقی که آنها را تغذیه میکند. اتصال به خلیج فارس و عربستان سعودی دقیقاً به این دو نقطه اشاره دارد — اسرائیل ممکن است دانش فنی قوی در هوش مصنوعی و گروهی برتر از استارتاپها و پژوهشگران پیشرو در حوزه کوانتوم داشته باشد، اما به زیرساخت محاسباتی و انرژی خلیج فارس— امارات، بحرین و در آینده عربستان — نیاز دارد.»
از ابتدای امسال، همکاری بین کشورهای خلیج فارس و آمریکا در حوزه هوش مصنوعی در حال گسترش است. آمریکا، عربستان و امارات در ماه مه 2025 طرح همکاریهایی در حوزه هوش مصنوعی را امضا کردند. طرحهای دیگری نیز در دست اجراست. به عنوان مثال، دولت ترامپ از طرح استارگیت (Stargate) رونمایی کرد که قرار است آمریکا را از طریق شبکهای از مراکز داده در همکاری با شرکت ثروتمند اماراتی MGX به هم متصل کند. حالا اسرائیل به عنوان نماینده آمریکا و لابیهای قدرت آن در منطقه غرب آسیا میخواهد برتری فناورانه خود را تداوم بدهد و برای این کار به حمایت آمریکا و زیرساخت انرژی کشورهای منطقه دارد.
هداس لوربر (Hadas Lorber)، مقام سابق شورای امنیت ملی اسرائیل، پروژه INSS در تقویت روابط اسرائیل و آمریکا را هدایت میکند. او میگوید: «ما در یک شرایط بحرانی قرار داریم که آمریکای ترامپ میتواند به اسرائیل شراکتهایی بدهد که شاید در گذشته آمریکا آماده پذیرش آن نبود — کنگرهای مساعد، و وضعیت منطقه پس از عملیات در ایران که برتری اسرائیل در خاورمیانه به وضوح دیده شده است. آمریکا اکنون هم علاقه دارد کشورهای منطقه را به سمت خود بکشاند تا از سقوط آنها به سمت چین جلوگیری کند. برای اسرائیل، این یک اتحاد حیاتی است — اگر ما دور میز ژئوتکنولوژیک منطقهای که تعیینکننده ائتلافهای جدید است نباشیم، سادهاش نخواهیم بود. اگر برای قطار هوش مصنوعی دیر کردیم، برای کوانتوم هنوز وقت کافی داریم.»
اسرائیل به دنبال این است که خود را به عنوان پیشگام کوانتوم عرضه کند. در اختیار گرفتن این فناوریها به رژیم صهیونیستی از یکسو سرمایه هنگفتی میدهد و از سوی دیگر سلاحهای مدرنی در اختیارش میدهد که تصور آن نیز اکنون برای ما بسیار دشوار خواهد بود.
منابع:
– Globes. (202). Israel-US plan $200m quantum fund with UAE, Saudi Arabia.
– INSS – Institute for National Security Studies. (2024). *Policy Brief: US-Israel Quantum Cooperation*.
