بورس اسرائیل در سال اخیر رشد چشمگیری داشته است اما وزیر اقتصاد رژیم میگوید این رشد هیچ کمکی به حل بحرانهای اقتصادی در داخل اراضی اشغالی نکرده است و «تنها شرکتهای شکستخورده به بازار سهام اسرائیل وارد میشوند».
درگیری لفظی میان بزالل اسموتریچ، وزیر دارایی، و نیر برکات، وزیر اقتصاد، که در جریان کنفرانس امنیت و فناوریهای پیشرفته روزنامه یدیعوت آحرونوت اتفاق افتاد، فراتر از یک مجادله سیاسی ساده، بازتابدهنده بنبستهای ساختاری در اقتصاد موسوم به «ملت [جعلی] استارتاپی» است. هسته مرکزی این اختلاف بر سر ماهیت شرکتهای پذیرفتهشده در بورس تلآویو (TASE) و توانایی این بازار در جذب لایههای بالایی صنعت فناوری شکل گرفت.
نیر برکات با اتخاذ رویکردی انتقادی، بورس تلآویو را متهم کرد که به پناهگاهی برای «شرکتهای شکستخورده» تبدیل شده است که توان رقابت در بازارهای جهانی نظیر نزدک (NASDAQ) را ندارند. او گفت که رؤیایش خصوصی کردن غولهای نظامی اسرائیل یعنی رافائل و IAI و همچنین بردن آنها به بازار سهام آمریکا و نه رژیم صهیونیستی است؛ او اعلام کرد که «تنها شرکتهای شکستخورده [در بازار سهام اسرائیل] وارد میشوند، شرکتهای موفق هایتک مستقیماً به آمریکا رفته و در آنجا ثبت میشوند. ثبت کردن [شرکتهای رافائل و IAI در بازار سهام آمریکا] حداقل به 50 درصد به ارزش مجموع آنها خواهد افزود و چنین اتفاقی بیش از 100 میلیارد شکل به دولت اسرائیل سود میرساند که نیمی از آن را میتوان برای امنیت اسرائیل کنار گذاشت»[1]. او استدلال کرد که خروج فناوران بزرگ و شرکتهای یونیکورن از چرخه اقتصاد داخلی و تمایل آنها برای عرضه اولیه در والاستریت یا فروش به غولهای چندملیتی، باعث میشود که عموم مردم اسرائیل از میوههای رشد سریع فناوری محروم بمانند.
تنها چند ساعت پس از بیان این گفتهها از سوی وزیر اقتصاد اسرائیل، وزیر دارایی رژیم به شدت این گفتهها را محکوم کرد: «تنها شرکتهای ضعیف به بازار بورس اسرائیل وارد میشوند؟ جالب است که شرکت پالو آلتو ضعیف خوانده میشود درحالیکه یکی از بزرگترین شرکتهای سایبری دنیاست که در واقع خواسته با ما تجارت کند». او همچنین به رشد چشمگیر بازار بورس اسرائیل اشاره کرد: «بازار سهام ما ده درصد در سال 2025 رشد کرد؛ در طی جنگ، از والاستریت رشد بیشتری داشت»[2]. اسموتریچ با تکیه بر آمارهای عملکردی سال ۲۰۲۵، بورس تلآویو را یکی از منعطفترین و موفقترین بازارهای سرمایه در جهان توصیف کرد. دفاع اسموتریچ بر این پایه استوار بود که شاخصهای اصلی بورس تلآویو، به ویژه TA-35 و TA-90، در سال ۲۰۲۵ عملکردی خیرهکننده داشته و از شاخصهای معتبر جهانی نظیر S&P 500 پیشی گرفتهاند. او معتقد است که حضور غولهایی نظیر «پالو آلتو» (Palo Alto) در قالب فهرستبندی دوگانه، گواهی بر بلوغ و عمق بازار سرمایه داخلی است.
به دنبال واکنش شدید اسموتریچ، نیر برکات وادار به ارائه توضیحات شد. دفتر او اطلاعیهای صادر کرد که در آن تلاش شد گفتههای وزیر را تلطیف کند: «بازار سهام اسرائیل یکی از مهمترین پلتفرمهای تجارت اوراق بهادار از سوی شرکتهای اسرائیلی است؛ خانه شرکتهای اسرائیلی است و قدرت و ایمنی خود را در طی جنگ ثابت کرده است که نتایجی حتی بهتر از بازارهای پیشگام دنیا اخذ کرد». او تلاش میکند که بگوید منظورش این بوده که باید لیست کردن دوگانه (عرضهی همزمان سهام در دو بازار بورس مختلف) جا بیفتد.
کالبدشکافی ساختار بورس تلآویو (TASE) و شاخصهای آن
بورس تلآویو که در سال ۱۹۵۳ تأسیس شد، اکنون به عنوان یک نهاد انتفاعی و سهامی عام فعالیت میکند که تحت نظارت دقیق سازمان اوراق بهادار اسرائیل (ISA) قرار دارد. تمامی معاملات در این بورس از طریق سیستم پیشرفته و کاملاً الکترونیک TACT انجام میشود.[3] شاخصهای کلیدی بورس اسرائیل عبارتاند از:
- TA-35: شاخص پرچمدار که ۳۵ شرکت بزرگ بازار از نظر ارزش سرمایه را ردیابی میکند.
- TA-125: شامل ۱۲۵ شرکت برتر که دید گستردهتری از اقتصاد اسرائیل ارائه میدهد.
- TA-BlueTech: شاخص اختصاصی برای بخش فناوری و بیومد که شرکتهای پیشرو در حوزههای سایبری، انرژیهای تجدیدپذیر و فناوری پزشکی را شامل میشود.
- TA-Tech-Elite: شامل شرکتهای فناوری با ارزش بازار بالا که استانداردهای سختگیرانهتری برای پذیرش دارند.
دادهها نشان میدهد با وجود دو سال نسلکشی در غزه و جنگ با حزبالله، انصارالله و همچنین جنگ دوازدهروزه با ایران، اعتماد سرمایهگذاران به نهادهای مالی و بورس رژیم صهیونیستی تقویت شده است؛ میزان رشد بورس اسرائیل در سال اخیر تا اندازهای عجیب است. بااینحال همانطور که وزیر اقتصاد رژیم تأکید دارد این رشد عمدتاً به خاطر شرکتهای بانکی، بیمه و املاک است و بخشهای نوآورانه نرمافزاری که موتور محرک صادرات رژیم هستند (بیش از 57%) در این بازار حضور چشمگیری ندارند. گزارشهای سازمان نوآوری رژیم (متولی زیستبوم فناوری) نشان میدهد در سالهای اخیر تعداد اندکی از استارتاپها اقدام به ورود به بازار سهام و ارائه عرضه اولیه (IPO) کردهاند.
بورس تلآویو در سال ۲۰۲۵ از لحاظ کمی شاهد احیای قابل توجه بازار عرضههای اولیه بود. ۲۱ شرکت جدید در این سال وارد بورس شدند که در مجموع ۶.۳۶ میلیارد دلار سرمایه جذب کردند. این میزان بیش از دو برابر سرمایه جذبشده در کل سال ۲۰۲۴ است. بااینحال، بررسی ترکیب این شرکتها نشان میدهد که ادعای وزیر اقتصاد رژیم در مورد ماهیت این شرکتها تا حدودی ریشه در واقعیتهای آماری دارد.
دادهها نشان میدهد که در میان بزرگترین عرضههای اولیه، شرکتهای فعال در حوزههای سنتی نظیر خودرو، املاک و صنایع غذایی دست بالا را دارند. اگرچه شرکتهایی نظیر Michpal و Elad Software نماینده بخش فناوری هستند، اما مقیاس آنها با استارتاپهای یونیکورن که مستقیماً به بورسهای جهانی آمریکایی میروند، قابل مقایسه نیست. موفقترین عرضه اولیه از نظر بازدهی، شرکت P.R. Optical در بخش نظامی بوده است که از زمان عرضه تاکنون بازدهی ۱۸۹.۳٪ را ثبت کرده است.
یکی از مهمترین رویدادهای مالی در اوایل سال ۲۰۲۶، فهرستبندی دوگانه شرکت «پالو آلتو» در بورس تلآویو بود. این اقدام که پس از نهایی شدن قرارداد ۲۵ میلیارد دلاری خرید شرکت اسرائیلی «CyberArk» صورت گرفت، پالو آلتو را به باارزشترین شرکت حاضر در بازار سرمایه اسرائیل تبدیل کرد[10]. با این اتفاق پالو آلتو را با ارزش ۱۱۵ میلیارد دلار، پالو آلتو جایگزین شرکت داروسازی Teva ($40B) به عنوان پیشگام بازار بورس اسرائیل شد. خرید CyberArk منجر به دو برابر شدن نیروی کار پالو آلتو در اسرائیل شد و تعداد کارکنان آن را به بیش از ۳,۲۰۰ نفر رساند.
این مدل از ورود شرکتهای به اصطلاح چندملیتی به بورس داخلی اسرائیل نشاندهنده پیچیدگی ماجراست و این که شرکتهایی مانند پالو آلتو که در ظاهر فروختهشده و آمریکایی هستند هنوز میتوانند از طریق سازوکار فهرستبندی دوگانه بازار سهام پیوند خود با اراضی اشغالی را حفظ کنند.
