مقدمه:
روابط پنهانی بین اسرائیل و بحرین از سال ۱۹۷۱ برقرار بوده است. در سالهای اخیر، این روابط بهویژه پس از توافق آبراهام برای برقراری روابط دیپلماتیک در سپتامبر ۲۰۲۰، آشکار شده است. جلسات متعدد امنیتی و نظامی بین مقامات بحرینی و اسرائیلی برگزار شده است. در سال ۲۰۲۱، بحرین و رژیم صهیونیستی یک رزمایش مشترک دریایی در دریای سرخ برگزار کردند. اسرائیل فناوریهای سایبری مختلف و آموزشهایی را در اختیار بحرین قرار داد. در سال ۲۰۲۲، اولین معاملات رسمی تسلیحاتی در زمینه رادارها، پهپادها و سامانههای ضد پهپاد امضا شد.
روابط دیپلماتیک رژیم صهیونیستی و بحرین
روابط بین بحرین و اسرائیل از زمان استقلال بحرین در سال ۱۹۷۱ وجود داشته است. در سالهای اخیر، روابط بین این دو رو به گرمی نهاده و در سپتامبر ۲۰۲۰ برای برقراری روابط دیپلماتیک به توافق رسیدند.
در سال ۲۰۱۱، اسناد ویکیلیکس که در روزنامه هاآرتص منتشر شد، بخشی از روابط پنهانی بین مقامات بحرینی و اسرائیلی را فاش کرد. در دیدار با سفیر آمریکا در فوریه ۲۰۰۵، پادشاه بحرین، حمد بن عیسی آل خلیفه، از داشتن ارتباط با سازمان اطلاعات ملی اسرائیل، موساد، مباهات کرده بود. وی اشاره کرد که بحرین آماده توسعه روابط در سایر زمینهها نیز هست.[1]
گزارشها حاکی از آن است که رژیم صهیونیستی برای بیش از یک دهه از طریق یک شرکت پوششی که به عنوان یک شرکت مشاوره تجاری ثبت شده بود، دیپلماسی پنهانی در بحرین انجام داده است. مقامات اسرائیلی به خبرنگار باراک راوید گفتند که این مأموریت مخفی واقعاً صدها قرارداد تجاری منعقد شده توسط شرکتهای اسرائیلی در بحرین را تسهیل کرده است. این شرکت همچنین به عنوان یک کانال ارتباطی مخفی برای دولت اسرائیل عمل میکرد.[2]
در ۱۱ سپتامبر ۲۰۲۰ اعلام شد که بحرین و رژیم صهیونیستی برای برقراری روابط دیپلماتیک کامل به توافق رسیدهاند. در ۱۸ اکتبر ۲۰۲۰، هیئتی اسرائیلی به رهبری مشاور امنیت ملی، مئیر بن شابات(Meir Ben-Shabbat)، به منامه، بحرین سفر کرد تا سند اعلامیه عادیسازی روابط شامل یک یادداشت تفاهم در مورد همکاریهای اقتصادی و تجاری را امضا کند.[3]
در مارس ۲۰۲۱، بحرین خالد یوسف الجلاهمه را به عنوان اولین سفیر خود در اسرائیل منصوب کرد. وی در پایان اوت ۲۰۲۱ برای شروع مأموریت خود وارد اسرائیل شد.[4] در سپتامبر ۲۰۲۱، یائیر لاپید، وزیر امور خارجه اسرائیل، یک دیدار رسمی دیپلماتیک انجام داد و اسرائیل سفارت خود را در منامه افتتاح کرد.[5]
در نوامبر ۲۰۲۱، نفتالی بنت، نخستوزیر رژیم صهیونیستی، با سلمان بن حمد آل خلیفه، نخستوزیر بحرین و ولیعهد، در اجلاس تغییرات اقلیمی گلاسگو دیدار کرد که این اولین دیدار بین نخستوزیران رژیم صهیونیستی و بحرین محسوب میشود.[6]
در فوریه ۲۰۲۲، نفتالی بنت، نخستوزیر وقت رژیم صهیونیستی، یک دیدار رسمی از بحرین انجام داد که طی آن با پادشاه حمد بن عیسی آل خلیفه، پسرش ولیعهد سلمان بن حمد آل خلیفه و چندین وزیر دولت دیدار و گفتگو کرد.[7]
در می ۲۰۲۲، سفارت رژیم صهیونیستی در بحرین میزبان جشن روز تاسیس این رژیم بود. صدها تن از مقامات دولتی و بازرگانان بحرینی و همچنین مدیران ارشد شرکتهای بزرگ اسرائیلی از بخشهای نفت و گاز، سایبری، فناوری مالی، فناوری پیشرفته و لجستیک در این رویداد شرکت کردند.[8]
روابط نظامی
در اکتبر ۲۰۱۹، یک مقام اسرائیلی، دانا بنونسیستی-گابای (Dana Benvenisti-Gabay)، در رویداد ضد ایرانی”گروه کاری امنیت دریایی و هوانوردی” در منامه، بحرین شرکت کرد. بنونسیستی-گابای، رئیس بخش امنیت و مبارزه با تروریسم وزارت امورخارجه رژیم صهیونیستی بود. [9]
در فوریه ۲۰۲۱، راشد بن عبدالله آل خلیفه، وزیر کشور بحرین، و امیر اوحانا (Amir Ohana)، وزیر امنیت عمومی اسرائیل، در مورد طیفی از مسائل از جمله همکاریهای امنیتی گفتگو کردند.[10]
در فوریه ۲۰۲۱، شبکه i24 گزارش داد که اسرائیل با پادشاهیهای عربستان سعودی، بحرین و امارات متحده عربی در مورد ایجاد یک اتحاد دفاعی چهارجانبه در حال مذاکره است.
در اوت ۲۰۲۱، شیخ عبدالله بن احمد آل خلیفه، معاون وزیر امور بینالملل بحرین، با یک فرمانده نظامی اسرائیلی ، تال کلمان (Tal Kelman)-رئیس بخش راهبردی در اداره برنامهریزی ارتش اسرائیل- دیدار کرد. ارتش اسرائیل در بیانیهای اعلام کرد که این گفتگوها بر ایجاد روابط امنیتی بین کشورها متمرکز بوده است.[11]آل خلیفه علاوه بر دیدار با یائیر لاپید، وزیر امور خارجه وقت، و رئیسجمهور اسحاق هرتزوگ، با مؤسسات تحقیقاتی مهمی نیز دیدار کرد: مرکز اورشلیم برای امور عمومی، مؤسسه مطالعات امنیت ملی (INSS) و مرکز ابا ایبان (Abba Eban).[12]
یوسی کوهن، رئیس موساد، در اکتبر ۲۰۲۰ و می ۲۰۲۱ به منامه سفر کرد و با عادل الفضیل، رئیس دستگاه امنیتی بحرین، و احمد عبدالعزیز آل خلیفه[13]، رئیس آژانس امنیت راهبردی، دیدار کرد. موضوع اصلی این دیدارها ایران بود.[14]
در اکتبر ۲۰۲۰، به عنوان بخشی از توافق بین برگزارکنندگان نمایشگاه تسلیحاتی IDEX ابوظبی و برگزارکنندگان نمایشگاه تسلیحاتی اسرائیل (ISDEF)، شرکتهایی از بخش دفاعی خلیج فارس (با حضور بحرین) در ISDEF که در مارس ۲۰۲۲ در اراضی اشغالی برگزار شد، شرکت کردند.[15]
در ژانویه ۲۰۲۲، نفتالی بنت، در بازدیدی از بحرین در مورد همکاری امنیتی علیه ایران صحبت کرد. همچنین وزیر جنگ رژیم صهیونیستی یک توافقنامه همکاری امنیتی با بحرین امضا کرد و از جمله موارد آن استقرار یک افسر رابط ارتش اسرائیل در بحرین بود.[16]
در نوامبر ۲۰۲۲، اسرائیل یک غرفه اختصاصی در نمایشگاه بینالمللی هوایی بحرین برپا کرد. از جمله شرکتهایی که در این نمایشگاه حضور داشتند عبارت بودند از: البیت، IAI، رافائل، اسپیس فارما، میرسل و اکسکالیبور سیستمز.[17]
در می ۲۰۲۴، مقامات ارشد نظامی رژیم صهیونیستی و کشورهای عربی در پایگاه هوایی العدید در قطر گردهم آمدند و مقامات اسرائیلی با نمایندگان هر یک از کشورهای عربی شامل قطر، بحرین، مصر، اردن، عربستان سعودی و امارات متحده عربی ، گفتگوهای دوجانبهای برگزار کردند. اسناد نشان میدهد که هسته اصلی این ساختار، یک طرح دفاع هوایی برای مقابله با موشکها و پهپادهای ایران بوده است.[18]
در ژوئیه 2024، رئیس ستاد کل ارتش رژیم صهیونیستی، هرتزی هالوی، با ژنرالهای ارشد چند کشور عربی در بحرین و تحت نظارت سنتکام آمریکا دیدار کرد. موضوع این نشست چالشهای اخیر منطقهای و تقویت مشارکت راهبردی در منطقه علیه ایران بوده است.[19]
صادرات تسلیحات
در سپتامبر ۲۰۲۰، شرکت البیت سیستمز توسط لاکهید مارتین برای نصب واحدهای نمایشگر هاد در جنگندههای F-16 بحرین قراردادی به ارزش ۱.۹ میلیون دلار امضا کرد.[20]
در دسامبر ۲۰۲۰، گروه هوانوردی صنایع هوافضای اسرائیل (IAI) یک قرارداد تعمیر و نگهداری خطی با شرکت هواپیمایی بحرین، گلف ایر، منعقد کرد.[21]
در فوریه ۲۰۲۲ فاش شد که رژیم صهیونیستی و بحرین برای فروش رادارها و سامانههای ضد پهپاد جهت مقابله با پهبادهای ایرانی قراردادی منعقد کرده است. رادار GR12 توسط شرکت BATS، یکی از زیرمجموعههای IAI، ساخته شده است.[22]
در ژوئن ۲۰۲۲، شبکه خبری اسرائیلی “کانال ۱۲” گزارش داد که سامانههای راداری اسرائیل در بحرین مستقر شدهاند.[23]
در ژوئیه ۲۰۲۲ گزارش شد که اسرائیل با فروش پهپاد و سامانههای ضد پهپاد به بحرین موافقت کرده است. همچنین فاش شد که آژانسهای امنیتی اسرائیل، موساد و شین بت، برای آموزش افسران اطلاعاتی بحرین با این کشور همکاری کردهاند.[24] سامانه ضد پهپادی که توسط بحرین انتخاب شد، DroneGuard ساخت شرکت التا سیستمز، یکی از زیرمجموعههای IAI است.[25]
سفیر بحرین در اراضی اشغالی در اوت ۲۰۲۲ از دفاتر شرکت البیت در اسرائیل نیز بازدید کرد.[26]
تمرینات مشترک
در نوامبر ۲۰۲۱، نیروهای دریایی رژیم صهیونیستی، ایالات متحده، امارات متحده عربی و بحرین یک رزمایش عملیات امنیت دریایی چندجانبه را در دریای سرخ، تحت نظارت فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی ایالات متحده (NAVCENT) آغاز کردند.[27]
در نوامبر ۲۰۲۱، اداره ملی سایبری رژیم صهیونیستی یک رزمایش بینالمللی بیسابقه در دبی برگزار کرد که طی آن یک حمله سایبری چندملیتی به صنعت هوانوردی شبیهسازی شد. این رویداد در غرفه رژیم صهیونیستی در نمایشگاه جهانی اکسپو دبی برگزار گردید. در این رویداد، نمایندگانی از فرودگاهها، خطوط هوایی، تولیدکنندگان هواپیما، مقامات هوانوردی غیرنظامی، مقامات سایبری و شرکتهای امنیت سایبری از کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده، آلمان، یونان، مراکش، بحرین و امارات متحده عربی شرکت داشتند.[28]
در نوامبر ۲۰۲۲، یک هیئت از چتربازان اسرائیلی به همراه سربازانی از بحرین، امارات و ایالات متحده، یک پرش هوایی بر فراز بحرین انجام دادند تا دومین سالگرد امضای پیمان ابراهیم را گرامی بدارند. علاوه بر این، طرفین گفتگوهای دوجانبهای «برای تقویت همکاری بین ارتشها» برگزار کردند. افسران ارشد اسرائیلی از جمله سرلشکر ایتای ویرو(Itai Veruv)، و سرتیپ گای لوی (Guy Levy) در این جلسات شرکت داشتند.[29]
روابط سایبری
به گزارش روزنامه هاآرتص، شرکت اسرائیلی ورینت سیستمز در سال ۲۰۱۱ سیستمهایی را در اختیار بحرین قرار داد که معمولاً توسط مراکز نظارت استفاده میشود و همچنین سیستم دیگری برای جمعآوری اطلاعات از شبکههای اجتماعی. همچنین گزارش شده است که این شرکت به مشاوران – افرادی که به نظر میرسد از اعضای خانواده سلطنتی هستند – آموزش داده است. به نظر میرسد بحرین میخواهد از این سیستمها برای نظارت بر مخالفان داخلی و دگرباشان جنسی استفاده کند.[30]
شرکت XM Cyber با همکاری با رافائل قراردادی با شرکتهای حوزه خلیج فارس در زمینه امنیت زیرساختهای گاز و نفت امضا کرد. این شرکت در این زمنیه با شرکتهای دیگر اسرائیلی از جمله شرکت برق اسرائیل (IEC)، زیرساختهای انرژی و سایر شرکتهای امنیت سایبری مانند واترفال سکیوریتی سولوشنز(Waterfall Security Solutions )، ترپاکس سکیوریتی (TrapX Security) و رادیفلو(Radiflow) تأسیس شده است. شرکت امنیت سایبری اسرائیلی XM Cyber توسط تامیر پاردو(Tamir Pardo)، رئیس سابق موساد، تأسیس شده است.[31]
طبق گزارشها، شرکت سلبریت (Cellebrite) فناوریهای هک تلفن را به بحرین فروخته است. استفاده از این فناوری علیه مدافعان حقوق بشر در سال ۲۰۱۶ فاش شد.[32]
در ژوئن ۲۰۲۱ اعلام شد که شرکت آمریکایی-اسرائیلی کوالی (Quali)، که راهحلهای اتوماسیون برای زیرساختهای کامپیوتری، ارتباطی و ابری ارائه میدهد، با شرکت اماراتی بیکن رد (BEACON RED) برای توسعه یک سیستم آزمایش قابلیت همکاری برای کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس (امارات، بحرین، عربستان سعودی، قطر، عمان و کویت ) همکاری خواهد کرد.[33]
در فوریه ۲۰۲۲، سفیر بحرین در اسرائیل از محل شرکت سایبری اسرائیلی «سایبرجیم» بازدید کرد.[34]
تحلیل و ارزیابی
تحلیل روابط میان بحرین و رژیم صهیونیستی نشاندهنده یک روند طولانی از همکاریهای پنهانی است که در سالهای اخیر به یک مشارکت راهبردی و آشکار تبدیل شده است. روابط پنهانی بین بحرین و رژیم صهیونیستی از زمان استقلال بحرین در سال ۱۹۷۱ برقرار بوده است. این روابط برای بیش از یک دهه از طریق یک شرکت پوششی تحت عنوان مشاوره تجاری در منامه دنبال میشد که تسهیلگر صدها قرارداد تجاری و کانال ارتباطی مخفی دولتها بود. پادشاه بحرین، حمد بن عیسی آل خلیفه، در سال ۲۰۰۵ آشکارا از ارتباط با سازمان موساد مباهات کرده بود. نهایتاً این روابط در سپتامبر ۲۰۲۰ تحت عنوان «توافق ابراهیم» رسمی و علنی شد.
انگیزههای اصلی بحرین در نزدیکی به رژیم صهیونیستی را میتوان در این محورها خلاصه کرد:
- مقابله با ایران: هسته اصلی همکاریهای نظامی و امنیتی، ایجاد یک ساختار دفاعی و مشارکت راهبردی علیه ایران است. این همکاریها شامل طرحهای دفاع هوایی برای مقابله با موشکها و پهپادهای ایرانی است.
- سرکوب داخلی: رژیم آلخلیفه از فناوریهای سایبری اسرائیل برای نظارت بر مخالفان داخلی، مدافعان حقوق بشر و دگرباشان جنسی استفاده میکند. شرکتهایی مانند «ورینت سیستمز» و «سلبریت»، ابزارهای جمعآوری اطلاعات و هک تلفن همراه را در اختیار این حکومت قرار دادهاند.
- نیازهای امنیتی و اطلاعاتی: استفاده از آموزشهای موساد و شینبت برای افسران اطلاعاتی بحرین و تجهیز به سامانههای پیشرفته نظامی.
انواع ارتباطات میان طرفین عبارتاند از:
- دیپلماتیک: تبادل سفیر، افتتاح سفارتخانه در منامه و سفرهای رسمی مقامات عالیرتبه مانند نخستوزیر و وزیر جنگ رژیم صهیونیستی به بحرین.
- نظامی و تسلیحاتی: خرید رادارها، پهپادها و سامانههای ضد پهپاد. همچنین استقرار یک افسر رابط ارتش اسرائیل در بحرین و برگزاری رزمایشهای مشترک.
- سایبری: فروش سیستمهای جاسوسی و نظارتی و برگزاری مانورهای مشترک امنیت سایبری.
نکته کلیدی در تحلیل این روابط، نقش محوری ایالات متحده است. روابط بحرین و رژیم صهیونیستی به طور کامل ذیل روابط بحرین و آمریکا تعریف میشود و حکومت آلخلیفه در این مسیر از خود اختیار چندانی ندارد. شواهد زیر این وابستگی را تأیید میکند:
- بسیاری از نشستهای نظامی ارشد میان مقامات بحرینی و اسرائیلی تحت نظارت سنتکام (فرماندهی مرکزی آمریکا) برگزار میشود.
- رزمایشهای مشترک دریایی میان بحرین و رژیم صهیونیستی تحت نظارت ناوسنت (فرماندهی مرکزی نیروهای دریایی آمریکا) انجام میگیرد.
- حتی فعالیت مشترک نظامی در سالگرد پیمان ابراهیم با حضور و مشارکت نیروهای آمریکایی انجام شده است.
این وابستگی نشان میدهد که عادیسازی روابط و همکاریهای نظامی-امنیتی بخشی از یک نقشه راه بزرگتر توسط آمریکا برای منطقه است که بحرین به عنوان یک بازیگر وابسته، مجری سیاستهای آن در قبال رژیم صهیونیستی شده است.
