سازمان مالیاتی رژیم صهیونی طرحی را پیشنهاد کرده است که برطبق آن سربازان سابق یگانهای فناوری حتی اگر از اراضی اشغالی خارج شوند، به مدت 10 سال موظف به پرداخت مالیات به دولت خواهند بود.
خلاصه:
طرح پیشنهادی سازمان مالیات اسرائیل کهنهسربازان یگانهای فناورانه را موظف میکند که به مدت ده سال، شرکتهای تأسیسشده توسط آنان بهعنوان شرکتهای مستقر در اسرائیل ثبت شوند. انحلال این شرکتها نیز باید در اسرائیل انجام شود. همچنین، این افراد حتی در صورت نقلمکان به خارج از اراضی اشغالی، برای اهداف مالیاتی ساکن اسرائیل قلمداد خواهند شد. این لایحه فقط شامل کسانی میشود که پس از تصویب قانون، خدمت سربازی خود را در یگانهای فناوری آغاز کنند و عطف به ماسبق نخواهد شد.
این طرح به تمام کهنهسربازان یگانهای فناوری ارتش اسرائیل اطلاق میشود که حداقل ۲۴ ماه در یگانی با فعالیت اصلی تحقیقوتوسعه فناورانه، امنیت سایبری یا اطلاعات فناورانه خدمت کرده باشند. یگانهایی مانند ۸۲۰۰، ۸۱، ۹۹۰۰، شاخه آیسیتی ارتش و رسته فناوری و نگهداری (TNA) در این تعریف گنجانده شدهاند. یگان ۸۲۰۰ بهعنوان معروفترین واحد، سالانه هزاران سرباز جذب میکند و شبکه فارغالتحصیلان آن منبع اصلی استعداد برای اکوسیستم فناوری اسرائیل است[1].
اهمیت این یگانها در زیستبوم فناوری اسرائیل غیرقابلانکار است. فارغالتحصیلان این واحدها معمولاً استارتاپ تأسیس میکنند، آن را توسعه میدهند و با فروش به شرکتهای بزرگ جهانی درآمدزایی میکنند. بهعنوان مثال، شرکت ویز (Wiz) که توسط عصاف راپاپورت و سایر کهنهسربازان واحد ۸۲۰۰ تأسیس شد، با ارزش ۳۲ میلیارد دلار به گوگل فروخته شد و رکورد فروش استارتاپ در اسرائیل را شکست. گزارشها نشان میدهند نزدیک به ۵۰ درصد از بنیانگذاران شرکتهای سایبری که در دهه گذشته با ارزش بیش از ۱۰۰ میلیون دلار واگذار شدند، سابقه خدمت در واحد ۸۲۰۰ را دارند[2].
وضعیت مالیاتی فعلی بخش فناوری در اسرائیل نشان میدهد که این بخش سهم نامتناسبی از درآمدهای مالیاتی را تأمین میکند. بر اساس گزارش مشترک سازمان نوآوری اسرائیل (IIA) و دفتر اقتصاددان ارشد وزارت دارایی، کارکنان بخش فناوری در سال ۲۰۲۱ مسئول حدود ۳۶ درصد از کل پرداختهای مالیات بر درآمد در اسرائیل بودند[3]. در سال ۲۰۲۰، حدود ۲۴ درصد از کل درآمدهای مالیاتی اسرائیل از شرکتها و حقوقبگیران بخش فناوری جمعآوری شد. تحلیل ساختار درآمدهای مالیاتی نشان میدهد که ۸۵ درصد از این درآمدها از طریق مالیات بر حقوق کارکنان (مالیات بر درآمد، بیمه مرکزی (بتوآخ لئومی (NII))، بیمه سلامت) و تنها ۱۵ درصد از طریق مالیات شرکتی تأمین میشود[4].
انتقادات گستردهای نسبت به این طرح از سوی کارشناسان مالیاتی و فناوری مطرح شده است. مشاوران حقوقی استدلال میکنند که این لایحه با معاهدات مالیاتی بینالمللی در تضاد است و ممکن است به مالیات مضاعف برای افراد منجر شود. حل اختلافات اقامتی میان اسرائیل و کشورهایی مانند ایالات متحده ممکن است سالها طول بکشد. همچنین، اجبار به ثبت شرکت در اسرائیل – حتی اگر از دیدگاه تجاری ثبت در خارج ترجیح داده شود – میتواند به آسیب جدی به رقابتپذیری استارتاپهای اسرائیلی منجر شود. از منظر انگیزشی، طرح پیشنهادی ممکن است اثر معکوس داشته باشد و انگیزه ورود جوانان به یگانهای فناورانه را کاهش دهد، زیرا خدمت در این یگانها به معنای تعهد مالی دهساله به اسرائیل است؛ حتی در صورت مهاجرت. تحلیلها نشان میدهد که بدون حل ریشهای چالشهای ساختاری اقتصاد اسرائیل، محدودیتهای مالیاتی بهتنهایی نمیتوانند مانع خروج نیروهای کلیدی شوند. موفقیت این طرح وابسته به هماهنگی بیندستگاهی میان سازمان مالیات، وزارت جنگ، سازمان نوآوری اسرائیل (IIA) و بخش خصوصی است.
طرح جدید مالیاتی
سازمان مالیات اسرائیل طرحی را به کنست ارائه کرده است که در طی آن تمام کهنه سربازان یگانهای فناوری و هر شرکت فناوری که آنها تاسیس کنند، باید به مدت 10 سال به اسرائیل مالیات بپردازند. این لایحه تمام کهنه سربازان یگانهای فناوری ارتش اسرائیل را موظف میکند هر شرکتی که در دهه نخست پس از پایان خدمت سربازی تاسیس کنند، به عنوان شرکت مستقر در اسرائیل ثبت کنند که انحلال آن نیز باید در اسرائیل انجام شود. این طرح همچنین به دنبال این است که کهنه سربازان یگانهای فناوری را ساکن اسرائیل قلمداد کنند حتی اگر آنها به خارج از اراضی اشغالی نقل مکان کرده باشند.
به گزارش گلوبز این طرح با مخالفتهای گسترده ای درفضای زیست بوم فناوری اسرائیل منجر شده است.مدیر سازمان مالیاتی اسرائیل شای آهارانویچ در یک کنفرانس خبری در دانشگاه حقوق بار – ایلان گفت: «ما در حال ارزیابی این امکان هستیم که قانونی بگذاریم که در طی 10 سال پس از پایان سربازی، شرکتهایی که توسط شخصی تاسیس شده باشد که در یگانهای فناوری ارتش حضور داشته است، شرکت مستقر در اسرائیل حساب شود که به معنای این است که مشمول مالیات شود او معتقد است دلیل این کار این است که دانش و ابزاری که دولت اسرائیل در طی خدمت سربازی در اختیار این افراد قرار میدهد، در تاسیس شرکت نقش دارد و دولت باید از سود این موفقیتها بهره ببرد.
برطبق قانون فعلی، ساکنان اسرائیل موظف هستند که برای تمام درآمدی که در هر کجای جهان دارند، مالیات بپردازند اما افراد غیرساکن در اسرائیل تنها موظف هستند برای درآمدهای حاصله در اسرائیل مالیات بپردازند. بررسی این که آیا شخصی ساکن اسرائیل و مشمول مالیات کامل محسوب میشود به عواملی مانند مکان خانه، محل کار و محل درآمدهای اقتصادی او بستگی دارد. همچنین معیاری کمی مبنی بر محاسبه روزهایی که فرد در اسرائیل گذرانده است، وجود دارد. حال اگر این لایحه جدید تصویب شود، این معیارها دیگر به کهنه سربازان یگانهای فناوری ارتش اطلاق نمیشود. به عبارت دیگر این افراد حتی اگر از اراضی اشغالی خارج شوند، نمیتوانند خود را اسرائیلی غیرساکن قلمداد کنند و موظف هستند از درآمدهای حاصله در اسرائیل و خارج از آن مالیات بپردازند.
این لایحه قرار است بر هرکس که خدمت سربازی خود به مدت 24 ماه یا بیشتر را در یگانی گذرانده که فعالیت اصلی آن تحقیق و توسعه فناورانه، امنیت سایبری یا اطلاعات فناورانه بوده است. یگانهای فناوری متعددی در این تعریف گنجانده شده اند. شامل یگانهای نخبه اطلاعاتی (8200, 81, 9900)، شاخه ICT ارتش و رسته فناوری و نگهداری (TNA). در بین این یگانها، یگان 8200 از همه معروفتر است و بسیاری از سربازان سابق آن شرکتهای پیشگام حوزه فناوری را تاسیس کردند؛ به طور مثال شرکت Wiz که توسط عصاف راپاپورت و سایر کهنه سربازان 8200 تاسیس شد، رکورد فروش استارتاپ در اسرائیل را شکست و به ارزش 32 میلیارد دلار به گوگل فروخته شد.
حامیان این لایحه میگویند این اقدام ضروری است تا دولت بتواند از سرمایهگذاری خود روی کسانی که در واحدهای فناوری خدمت میکنند، بهرهمند شود. سازمان امور مالیاتی توضیح میدهد که دولت منابع عظیمی را برای آموزش سربازان در این واحدهای نخبه سرمایهگذاری میکند، اما به جای بهرهمندی از ثمرات این سرمایهگذاری، دولت مجبور است شاهد پیدا شدن این کهنه سربازان و انتقال فعالیتهای آنها به کشورهای دیگر باشد. در سالهای اخیر، پدیده ثبت شرکتهای کارآفرینان در خارج از کشور (عمدتاً در آمریکا) و انتقال مرکز زندگی خود به کشورهای دیگر برای اهداف مالیاتی رو به افزایش بوده است.
بنابراین، سازمان امور مالیاتی پیشنهاد اصلاح قانون را میدهد تا یک «قرارداد اجتماعی» الزامآور ایجاد شود. در ازای آموزش معتبری که دولت به این کارمندان ارائه میدهد، آنها متعهد میشوند که فعالیت اقتصادی و پایه مالیاتی خود را به مدت یک دهه در اسرائیل حفظ کنند. این قانون همچنین در پی جلوگیری از برنامهریزی پیچیده مالیاتی و بحثهای حقوقی طاقتفرسا با سازمان در مورد موضوع «محل زندگی» است.
این قانون پیشنهادی عطف به ماسبق نمیشود، بلکه فقط شامل کهنه سربازان واحدهای ویژه فناوری میشود که پس از تصویب قانون توسط کنست، در صورت تصویب، به خدمت گرفته میشوند.
انتقادهای گسترده زیست بوم فناوری
بیانیه مدیر سازمان امور مالیاتی و جزئیات پیشنویس لایحه، انتقادات شدیدی را از سوی کارشناسان مالیاتی و فناوری برانگیخته است. آنها اصرار دارند که این لایحه مشکلساز است و قوانین اساسی مانند آزادی شغل و جابجایی را نقض میکند، همچنین با معاهدات مالیاتی بینالمللی مغایرت دارد و علیه کهنه سربازان واحدهای نظامی فناوری در مقایسه با کهنه سربازان سایر واحدهای پیشرو تبعیض قائل میشود.
مشاور حقوقی لئور نومان (Leor Nouman)، رئیس بخش مالیات در شرکت حقوقی اس. هوروویتز(S. Horowitz)، میگوید: «این قانون سختگیرانهای است. اگر میخواهید کهنه سربازان واحدهای فناوری در کشور بمانند، باید شرایطی ایجاد شود که به نفع آنها باشد. اما تعیین شرایط سختگیرانهای که در آن کسی که از یک واحد فناوری فارغالتحصیل شده است نتواند مرکز زندگی خود را به خارج از کشور منتقل کند، چنین اقدامی نخواهد بود. همچنین تعیین اجباری بودن ثبت شرکت در اسرائیل، حتی اگر از دیدگاه تجاری برای کهنه سربازان راحتتر باشد که مالکیت معنوی را در خارج از کشور داشته باشند، سختگیرانه است. این یک آسیب جدی خواهد بود.» او اضافه میکند: «این لایحه همچنین با معاهدات مالیاتی که محل زندگی یک فرد را بر اساس توافقات بین دولت اسرائیل و آن کشور تعیین میکنند، در تضاد است، در حالی که این معمولاً شامل پارامترهایی مانند تعداد روزهای اقامت در هر کشور، محل اقامت دائم و محل فعالیت تجاری میشود.»
مشاورحقوقی دانیل پاسرمن، رئیس بخش مالیات در Gornitzky GNY، میگوید: «این لایحه ممکن است مشکلات بزرگی ایجاد کند و در مورد کاربرد آن تردید وجود دارد. اگر یک سرباز که مرکز زندگی خود را به ایالات متحده منتقل کرده است، همچنان برای اهداف مالیاتی ساکن اسرائیل باشد، چگونه اقامت مضاعف و مالیات مضاعف حل خواهد شد؟ معاهده مالیاتی چگونه اجرا خواهد شد؟ دستیابی به توافق بین کشورها ممکن است سالها طول بکشد. فراتر از سوالات اساسی و اخلاقی مطرح شده توسط این لایحه، سوالات عملی بزرگی را در پی دارد که امکانسنجی آن را زیر سوال میبرد.»
یکی دیگر از جنبههای مشکلساز مطرح شده توسط این مشاوران حقوقی آسیب به انگیزه خدمت در این واحدها است. «نیروهای دولتی که در این واحدها استخدام میشوند، به مدت یک دهه مشمول محدودیت خواهند بود. ارتش باید به استخدامشدگان اطلاع دهد و آنها را مجبور به امضای تعهدات سختگیرانه کند، در حالی که اکثر جوانان در این سن هنوز شروع به درک پیامدهای امضای چنین تعهداتی نکردهاند.»
تأکید مسئولان سازمان مالیات
مقامات سازمان مالیات از این انتقاد هیجانزده نیستند و مطمئن هستند که این لایحه شانس زیادی برای تصویب دارد. یکی از مقامات ارشد این اداره میگوید: «این یک بیعدالتی است که بر درآمدهای دولت تأثیر میگذارد. اگرچه این یک گام دشوار و نامحبوب است، اما این لایحه بیعدالتیای را که به مردم آسیب میرساند، حل خواهد کرد. اکثر خروجیهای بزرگ اخیر شامل کهنه سربازان واحدهای فناوری بود که مالکیت معنوی را توسعه داده و آن را در خارج از کشور ثبت کردند و در فروش هیچ مالیاتی در اینجا نپرداختند. تقریباً هر ۸۲۰۰ فارغالتحصیل یک استارتاپ تأسیس میکند. این منبعی است که دولت توسعه داده و در آن سرمایهگذاری کرده است.»
این مقام رسمی تأکید میکند: «قانون پیشنهادی هیچ حق اساسی را نقض نمیکند، فقط مربوط به جنبههای مالیاتی است. هیچکس کهنهسربازان را در کشور نگه نخواهد داشت و آنها میتوانند نقل مکان کنند و شرکتهای خارجی تأسیس کنند. اما برای اهداف مالیاتی، آنها و شرکتها به مدت ده سال ساکن اسرائیل محسوب میشوند.»
به گفته وی، میزان مالیاتی که در سالهای اخیر توسط خزانه دولت از دست رفته بسیار زیاد بوده است: «وقتی این شرکتها میخواهند رشد کنند و به سرمایهگذاران خارجی روی میآورند، بسیاری از داراییها به خارج از کشور فرار میکنند. معاملاتی به ارزش دهها میلیارد دلار با مالیات بسیار کم وجود دارد. مالیات از دست رفته توسط دولت میتواند در طول چندین سال به دهها میلیارد دلار برسد.»
سازمان امور مالیاتی گفت: «خدمت در یک واحد فناوری معتبر، امکان کسب دانش ارزشمند را فراهم میکند، با پیشرفتهای امروز نیروهای نظامی این واحدها اغلب بر اساس دانشی که در طول سالهای خدمت سربازی خود کسب کردهاند، فعالیت میکنند. بنابراین، ما در حال بررسی امکان ارائه لایحهای هستیم که طبق آن، شرکتی که توسط یک سرباز بازنشسته چنین واحدی تأسیس شده است، به مدت 10 سال پس از ترخیص، شرکتی مستقر در اسرائیل محسوب میشود و پیامدهای مالیاتی ناشی از آن را نیز در بر میگیرد. البته، این قانون در صورت تصویب، عطف به ماسبق نخواهد شد.
اهمیت مالیات زیست بوم فناوری در اقتصاد اسرائیل
موفقیت این طرح وابسته به هماهنگی بیندستگاهی میان سازمان مالیات، وزارت جنگ، سازمان نوآوری اسرائیل (سازمان نوآوری اسرائیل (IIA)) و بخش خصوصی است. همچنین، رصد همزمان تحولات بازار کار جهانی، سیاستهای مهاجرتی کشورهای رقیب و واکنش جامعه نخبگان اسرائیلی به این مشوقها، برای ارزیابی پایداری این سیاست ضروری است. تحلیل مستقل نشان میدهد که بدون حل ریشهای چالشهای ساختاری اقتصاد اسرائیل، مشوقهای مالیاتی بهتنهایی نمیتوانند مانع خروج نیروهای کلیدی شوند.
این طرح می تواند پیامدهایی حیاتی بر زیست بوم فناوری اسرائیل به جا بگذارد. این زیست بوم که موتور محرک اقتصاد اسرائیل است تنها به حدود 300 هزار نفر نیروی متخصص وابسته است. چنین طرحی به منزله افزایش درآمدهای دولتی و مداخله قانونی بیشتر در این حوزه خواهد بود. در صورتی که این طرح بتواند به خوبی اجرا شود ممکن است جلوی خروج نخبگان از اراضی اشغالی را بگیرد و یا تعریف فرار مغزها را عوض کند. زیرا کهنه سربازان پس از 10 سال از خروج نیز ممکن است همچنان اسرائیلی قلمداد شوند.
از سوی دیگر این طرح ممکن است در درازمدت جذابیت فعلی یگانهای فناوری ارتش اسرائیل را از بین ببرد و دیگر افراد برای ورود به آن انگیزه نداشته باشند. هرچند احتمال چنین مسئله ای بعید است. مهمترین چالش اجرای چنین طرح مالیاتی نحوه همکاری و تعریف حوزه های حقوقی با سایر کشورها خواهد بود. با توجه به حضور گسترده فعالان فناوری اسرائیل در ایالات متحده اجرای این طرح به همکاری با ساختار مالیاتی آمریکا وابسته خواهد بود وگرنه پرداخت مالیات مضاعف توسط افراد با چالشهای بسیار گسترده ای روبرو خواهد شد.
باید به اهمیت مالیات زیست بوم فناوری در اقتصاد اسرائیل نیز اشاره کرد. گزارش سازمان نوآوری اسرائیل (IIA) نشان میدهد که بخش فناوری پیشرفته، محرک اصلی اقتصاد اسرائیل است و بیش از یک سوم مالیات بر درآمد را به این حوزه تعلق دارد. در سال 2021، کارمندان فناوری پیشرفته تقریباً 36 درصد از کل پرداختهای مالیات بر درآمد را بر عهده داشتند، به طوری که این بخش حدود 24 درصد از کل پرداختهای مالیاتی شرکتها و دستمزدها را در سال 2020 به خود اختصاص داده است[5].
جالب توجه است که 85 درصد از درآمدهای دولتی از بخش فناوری پیشرفته از مالیات بر دستمزد کارمندان (از جمله مالیات بر درآمد، بتوآخ لئومی [معادل تأمین اجتماعی] و بیمه سلامت) حاصل میشود، در حالی که تنها 15 درصد از مالیات شرکتها ناشی میشود[6].
بر اساس گزارش مشترک سازمان نوآوری اسرائیل (سازمان نوآوری اسرائیل (IIA)) و دفتر اقتصاددان ارشد وزارت دارایی، کارکنان بخش فناوری در سال ۲۰۲۱ مسئول حدود ۳۶ درصد از کل پرداختهای مالیات بر درآمد در اسرائیل بودند[7]. در سال ۲۰۲۰، حدود ۲۴ درصد از کل درآمدهای مالیاتی اسرائیل از شرکتها و حقوقبگیران بخش فناوری جمعآوری شد. کل درآمدهای مستقیم دولت از فعالیتهای فناوری در اسرائیل حدود ۹.۲ درصد از بودجه دولتی را در سال ۲۰۲۰ تشکیل میداد[8].
تحلیل ساختار درآمدهای مالیاتی بخش فناوری نشان میدهد که ۸۵ درصد از این درآمدها از طریق مالیات بر حقوق کارکنان (مالیات بر درآمد، بیمه ملی، بیمه سلامت) و تنها ۱۵ درصد از طریق مالیات شرکتی تأمین میشود[9]. در یک دوره ششساله از ۲۰۱۶ تا ۲۰۲۱، کارکنان فناوری حدود ۱۰۰ میلیارد شکل مالیات بر درآمد پرداخت کردند که معادل یکسوم کل پرداختهای مالیات بر درآمد در این دوره بود. میانگین پرداخت ماهانه مالیات بر درآمد یک کارمند فناوری در سال ۲۰۲۱ برابر ۶,۹۶۶ شکل بود که ۶.۳ برابر میانگین سایر بخشهای اقتصاد (۱,۱۱۲ شکل) است.
در بخش مالیات شرکتی، نرخ استاندارد مالیات شرکتی در اسرائیل از سال ۲۰۱۸ تاکنون ۲۳ درصد است[10]. با این حال، شرکتهای فناوری که تحت قانون تشویق سرمایهگذاریها (Encouragement of Capital Investments Law) قرار میگیرند، میتوانند از نرخهای کاهشیافته بهرهمند شوند: ۵ درصد در مناطق توسعهیافته کلاس A و ۸ درصد در سایر مناطق [11]. این مشوقها بهویژه برای شرکتهای چندملیتی فعال در اسرائیل و استارتاپهای در مرحله رشد طراحی شدهاند.
درباره نقش کهنهسربازان یگانهای فناورانه ارتش، گزارشها نشان میدهد که نزدیک به ۵۰ درصد از بنیانگذاران شرکتهای سایبری که در دهه گذشته با ارزش بیش از ۱۰۰ میلیون دلار واگذار شدند، سابقه خدمت در یگان ۸۲۰۰ ارتش اسرائیل را دارند[12]. میانگین ارزش واگذاری استارتاپهای تاسیس شده توسط فارغالتحصیلان واحد ۸۲۰۰ بیش از ۳۱۷ میلیون دلار و میانه ارزش معاملات ۲۰۰ میلیون دلار گزارش شده است.
واحد ۸۲۰۰ (Unit 8200) واحد تخصصی جمعآوری اطلاعات سیگنالی و عملیات سایبری نیروهای دفاعی اسرائیل است که سالانه حدود چند هزار نفر نفر را در برنامههای آموزشی فشرده تربیت میکند. شبکه فارغالتحصیلان این واحد بهعنوان یکی از منابع اصلی استعداد برای اکوسیستم فناوری اسرائیل شناخته میشود و بسیاری از اعضای آن پس از پایان خدمت، در شرکتهای بزرگ فناوری جهانی یا بهعنوان کارآفرین فعالیت میکنند[13].
