معرفی شرکتهای آمریکایی مستقر در اسرائیل
چکیده
انویدیا (NVIDIA) امروز بزرگ‌ترین پایگاه تحقیق و توسعه خود در خارج از ایالات متحده را در اسرائیل اداره می‌کند؛ پایگاهی با حدود شش هزار کارکنان، هفت مرکز فعال، یک ابررایانه اختصاصی و پردیسی تازه در شمال اراضی اشغالی که قرار است بیش از ده هزار نفر را در خود جای دهد. این گزارش با بررسی مسیر ورود انویدیا به اسرائیل، زیرساخت‌های محاسباتی آن و شبکه برنامه‌های دانشگاهی و استارتاپی نشان می‌دهد که این شرکت در اسرائیل به دنبال سه چیز است؛ نیروی مهندسی انباشته، فناوری شبکه و محاسبات پرسرعت، و بستر آزمایش واقعی نسل بعدی مراکز داده. در سوی مقابل، حضور انویدیا برای اسرائیل صرفاً یک سرمایه‌گذاری خارجی نیست؛ اهرمی اقتصادی و جمعیتی در شمال جنگ‌زده و حلقه‌ای برای اتصال دائمی سرمایه آمریکایی به آینده این رژیم است.
مقدمه
چرا باارزش‌ترین شرکت تراشه جهان، مهم‌ترین پایگاه تحقیق و توسعه خارج از خاک خود را در اسرائیل ساخته است؟ پاسخ این پرسش را نه در سیاست، که در ساختار زیست‌بوم فناوری این رژیم باید جست‌وجو کرد. انویدیا برخلاف تصویر رایج، با خرید زمین یا افتتاح دفتر وارد اسرائیل نشد؛ این شرکت از مسیر تملک یکی از کهن‌ترین و عمیق‌ترین شرکتهای فناوری اسرائیل وارد شد و سپس با خریدهای پیاپی، ابررایانه اختصاصی و برنامه‌های آموزشی و استارتاپی، حضور خود را به شبکه‌ای تمام‌عیار تبدیل کرد که از دانشگاه و مراکز درمانی تا استارتاپ‌های کوانتومی را در بر می‌گیرد. گزارش حاضر با اتکا به پژوهش «نقش شرکتهای چندملیتی در برنامه‌های حمایتی اسرائیل» صورت‌گرفته توسط اندیشکده قرار و سایر اسناد منتشرشده در سال‌های اخیر، این مسیر را دنبال می‌کند تا نشان دهد انویدیا در اسرائیل دقیقاً به دنبال چیست و این حضور برای رژیم صهیونیستی چه نقشی ایفا می‌کند.
۱. ورود از راه خرید شرکت اسرائیلی
نقطه عطف حضور انویدیا در اسرائیل، خرید حدود هفت میلیارد دلاری شرکت ملانوکس (Mellanox Technologies) در سال ۲۰۲۰ بود.[1] ملانوکس، پیشرو جهانی در فناوری شبکه‌های پرسرعت مراکز داده، دهه‌ها در یوکنعام رشد کرده بود و با این معامله، فناوری شبکه توسعه‌یافته در اسرائیل یک‌شبه به یکی از ارکان مراکز داده و محصولات هوش مصنوعی انویدیا تبدیل شد. از همان سال، اسرائیل به بزرگ‌ترین پایگاه تحقیق و توسعه انویدیا در خارج از ایالات متحده بدل شد؛ جایگاهی که با خریدهای بعدی تقویت شد. انویدیا در سال ۲۰۲۴ شرکت ران‌ای‌آی (Run:ai)، سازنده نرم‌افزار مدیریت ظرفیت پردازنده‌های هوش مصنوعی، را به بهای ۷۰۰ میلیون دلار خرید[2] و در ابتدای سال ۲۰۲۶ شمار کارکنانش در اسرائیل حدود شش هزار نفر گزارش شد که در هفت مرکز یوکنعام، تل‌آویو، رعنانا، اورشلیم، بئرشبع، تل‌حای و میوو کارمل فعالیت می‌کنند.[3]
این الگو نشان می‌دهد انویدیا نخست به دنبال دانش انباشته بوده است. ملانوکس فناوری‌ای را به همراه داشت که انویدیا برای سلطه بر بازار هوش مصنوعی به آن نیاز داشت و ران‌ای‌آی نرم‌افزاری که مدیریت پردازنده‌های گرافیکی را برای مشتریان سازمانی ساده می‌کند. در هر دو مورد، محصول نهایی انویدیا در جهان بر شانه فناوری ساخته‌شده در اسرائیل ایستاده است.
۲. زیرساخت محاسباتی؛ از ابررایانه اسرائیل-۱ تا مرکز داده میوو کارمل
مهم‌ترین زیرساخت محاسباتی انویدیا در اسرائیل، ابررایانه «اسرائیل-۱» (Israel-1) است که از ۲۵۶ سرور و ۲۰۴۸ پردازنده گرافیکی H100 تشکیل شده و توان نظری آن برای محاسبات هوش مصنوعی به هشت اگزافلاپس می‌رسد. این سامانه با همکاری شرکت دل (Dell) ساخته شد[4] و شرکت اسرائیلی هایپر گلوبال (HIPER Global) تأمین و یکپارچه‌سازی زیرساخت سرورهای آن را در حدود سی روز انجام داد.[5] اسرائیل-۱ نه پروژه‌ای دولتی است و نه ابررایانه ملی؛ اما به آزمایشگاه واقعی طراحی نسل بعدی شبکه‌های مراکز داده انویدیا تبدیل شده و گروه‌های تحقیق و توسعه این شرکت و شرکای منتخبش از توان محاسباتی آن استفاده می‌کنند.
انویدیا در سال ۲۰۲۵ سرمایه‌گذاری بیش از پانصد میلیون دلاری دیگری را برای ساخت مرکز مهندسی و داده‌ای به مساحت ده هزار مترمربع با ظرفیت برق ۳۰ مگاوات در پارک میوو کارمل (Mevo Carmel) اعلام کرد؛ مرکزی که برای نیازهای داخلی تحقیق و توسعه و آزمایش سامانه‌های بلک‌ول (Blackwell) و گریس بلک‌ول (Grace Blackwell) طراحی شده است.[6] وقتی یک شرکت، آزمایش محصولات نسل بعد خود را به نقطه‌ای جغرافیایی می‌سپارد، عملاً بخشی از چرخه حیات فناوری جهانی خود را به همان نقطه گره می‌زند و خروج از آن را پرهزینه می‌کند.
۳. پردیس کریات تیون؛ حضور پررنگ انویدیا در شمال جنگ‌زده
تحول مهم بعدی، تصمیم انویدیا برای ساخت پردیس تحقیق و توسعه در کریات تیون (Kiryat Tivon) در شمال اراضی اشغالی است. این پردیس در زمینی نود هکتاری با حدود ۱۶۰ هزار مترمربع زیربنا ساخته می‌شود و ظرفیت استقرار بیش از ده هزار نفر را خواهد داشت؛ آغاز ساخت برای ۲۰۲۷ و بهره‌برداری اولیه برای ۲۰۳۱ پیش‌بینی شده است. انویدیا زمین را به قیمت حدود نود میلیون شِکل خریداری کرده و نزدیک به هفتاد میلیون شِکل تخفیف در بهای زمین دریافت کرده است و وزارت دارایی اسرائیل تأکید کرده که جز این تخفیف، مشوق مالیاتی یا کمک مستقیم دیگری به پروژه اختصاص نیافته است.[7]
انتخاب کریات تیون را باید فراتر از یک تصمیم املاکی فهم کرد. نوار شمالی اراضی اشغالی در طول جنگ با حزب‌الله لبنان عملاً از جمعیت تهی شد و بازگشت ساکنان و کسب‌وکارها به این منطقه به یکی از دغدغه‌های اصلی حاکمیت رژیم تبدیل شده است. نشاندن یک پردیس ده‌هزارنفری از مشاغل پردرآمد فناوری در چنین منطقه‌ای، کارکردی فراتر از اشتغال دارد؛ این پروژه قرار است جمعیت تحصیل‌کرده و خانواده‌های آن‌ها را به شمال بازگرداند و به نقل‌مکان اقتصادی و جمعیتی کمک کند که دولت به‌تنهایی از عهده آن برنیامده است. به همین دلیل، رسانه‌های اسرائیلی خود این معامله را با عنوان «آوردن مشاغل فناوری به شمال» بازتاب دادند. انویدیا بهای زمین را تخفیف‌خورده پرداخت می‌کند، اما آنچه به اسرائیل می‌دهد تخفیف‌ناشدنی است؛ تثبیت جمعیت و اقتصاد در نقطه‌ای که جنگ آن را خالی کرده بود.
۴. زنجیره نیروی انسانی؛ از دانشگاه تا استارتاپ
حضور انویدیا به مراکز تحقیق و توسعه خودش محدود نمی‌ماند. «برنامه اینسپشن» (NVIDIA Inception) مهم‌ترین رابط این شرکت با استارتاپ‌های اسرائیلی است؛ عضویت در آن رایگان است و بدون دریافت سهام، دسترسی به منابع فنی، دوره‌های تخصصی، تخفیف سخت‌افزار و شبکه سرمایه‌گذاران را فراهم می‌کند.[8] شمار اعضای اسرائیلی این برنامه تا مارس ۲۰۲۵ از هزار شرکت گذشت و اسرائیل به پنجمین کشور بزرگ اینسپشن در جهان تبدیل شد.[9] صندوق هوش مصنوعی آورکراود (OurCrowd AI Fund) نیز در سال ۲۰۲۴ با انویدیا توافق کرد تا شرکتهای منتخب سبد خود را با سرعت بیشتری وارد این برنامه کند؛ یعنی حتی سرمایه‌گذاری خطرپذیر اسرائیل نیز فیلتر گزینش استارتاپ‌ها را عملاً به معیارهای انویدیا گره زده است.[10]
در سطح دانشگاه، «برنامه سفیران مؤسسه یادگیری عمیق» (NVIDIA DLI Ambassador Program) به اعضای هیئت علمی و دانشجویان دکتری اسرائیلی اجازه می‌دهد دوره‌های انویدیا را به‌رایگان در دانشگاه خود برگزار کنند[11] و آزمایشگاه پژوهش هوش مصنوعی انویدیا در تل‌آویو به مدیریت پروفسور گال چچیک (Gal Chechik)، استاد دانشگاه بارایلان، مجرای دائمی میان پژوهش دانشگاهی و توسعه محصول شرکت ایجاد کرده است.[12] برنامه رایز (RISE) در مراکز پزشکی آسوستا نیز با تجهیزات و نرم‌افزارهای انویدیا، داده‌های بالینی را در اختیار بیش از بیست استارتاپ سلامت قرار می‌دهد[13] و همکاری با شرکت کوانتوم ماشینز (Quantum Machines) به ساخت سامانه دی‌جی‌ایکس کوانتوم (DGX Quantum) برای پردازش ترکیبی کوانتومی ـ کلاسیک انجامیده است.[14] شرکت اوپ‌تیمایزر (OpTeamizer) نیز از ۲۰۱۸ نخستین شریک آموزشی انویدیا در اسرائیل و خاورمیانه بوده و به بیش از نود مرکز تحقیق و توسعه خدمات آموزشی داده است.[15]
حاصل این زنجیره، خودکفایی چرخه استعدادیابی انویدیاست؛ دانشجویی که با دوره‌های این شرکت آموزش می‌بیند، در استارتاپی کار می‌کند که بر بستر پردازنده‌های انویدیا توسعه می‌یابد و در نهایت یا جذب مراکز این شرکت در اسرائیل می‌شود یا هدف تملک بعدی آن قرار می‌گیرد.
۵. جمع‌بندی
انویدیا در اسرائیل به دنبال سه دارایی است که در هیچ نقطه دیگری با این تراکم کنار هم نیست؛ نیروی مهندسی که در یگان‌های نظامی و دانشگاه‌های این رژیم پرورش یافته، فناوری شبکه و محاسبات پرسرعتی که از ملانوکس به ارث رسیده و هر سال با تملک‌های تازه تکمیل می‌شود، و بستری واقعی برای آزمایش نسل بعد مراکز داده، از ابررایانه اسرائیل-۱ تا مرکز داده میوو کارمل. اسرائیل نیز در این معامله صرفاً میزبان نیست؛ با تخفیف زمین و مشوق‌های زیرساختی، بزرگ‌ترین شرکت تراشه جهان را به شمال جنگ‌زده خود متصل کرده تا هزینه خروج آن از این رژیم هر سال سنگین‌تر شود. در شرایطی که جنگ شمال را خالی و اعتماد سرمایه‌گذاران را لرزانده است، هر مترمربع از پردیس کریات تیون پیامی سیاسی به شمار می‌آید؛ پیامی مبنی بر اینکه واشنگتن نه‌تنها با تسلیحات، که با تراشه، ابررایانه و ده‌ها هزار شغل نیز خود را به آینده این رژیم پیوند زده است.
